"El-Ninyonun qayıdışı yeni istilik rekordları və ekstremal hava hadisələri ilə müşayiət oluna bilər..."
BMT dünyanın yaxın aylarda El-Ninyo iqlim hadisəsinin geri qayıtmasına və onun doğura biləcəyi ekstremal hava şəraitinə hazırlaşmalı olduğunu bəyan edib.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Guardian" nəşri yazıb.
Dünya yeni iqlim zərbəsinə hazırlaşır
Nəşr yazır ki, BMT-nin Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (ÜMT) sentyabr ayına qədər El-Ninyonun formalaşma ehtimalını 80 faiz, noyabr ayına qədər davam etmə ehtimalını isə 90 faiz qiymətləndirir.
Təşkilatın məlumatına görə, əksər proqnozlar hadisənin orta gücdə olacağını göstərsə də, daha güclü ssenarilər də istisna edilmir. Bəzi meteoroloqlar artıq qarşıdakı El-Ninyonun XXI əsrin ən güclü iqlim hadisələrindən birinə çevrilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterriş bildirib ki, dünya bunu növbəti ciddi iqlim xəbərdarlığı kimi qəbul etməlidir. Onun sözlərinə görə, El-Ninyo artıq istiləşməkdə olan planetdə vəziyyəti daha da ağırlaşdıracaq və nəticələri daha geniş coğrafiyanı əhatə edəcək.
İstilik rekordları və ekstremal hava hadisələri
2023-2024-cü illərdə müşahidə olunan əvvəlki El-Ninyo epizodu tarixdə qeydə alınmış ən güclü beş hadisədən biri sayılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, həmin hadisə 2024-cü ilin Yer kürəsində rekord dərəcədə isti keçməsinə ciddi təsir göstərib.
ÜMT-nin son proqnozlarına əsasən, qarşıdakı üç ay ərzində dünyanın əksər bölgələrində temperatur normadan yüksək olacaq. Bununla yanaşı, həm güclü yağışlar və daşqınlar, həm də uzunmüddətli quraqlıqlar kimi ekstremal hava hadisələrinin başvermə ehtimalı artır.
Adətən El-Ninyo Cənubi Amerikanın bəzi hissələrində, ABŞ-nin cənubunda, Afrika Buynuzu ölkələrində və Mərkəzi Asiyada yağıntıların artmasına səbəb olur. Əksinə, Mərkəzi Amerika, Karib hövzəsi, Avstraliya, İndoneziya və Cənubi Asiyanın bəzi bölgələri daha quraq şəraitlə üzləşir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, Sakit okeanın isti suları okeanın mərkəzi və şərq hissələrində qasırğaları gücləndirə, eyni zamanda Atlantik okeanında onların formalaşmasını zəiflədə bilər.
Ərzaq bazarı üçün yeni risklər
May ayının sonunda ÜMT və Böyük Britaniyanın "Met Office" meteoroloji xidməti onilliyin sonuna qədər yeni istilik rekordunun qeydə alınmasının demək olar ki, qaçılmaz olduğunu açıqlamışdı. El-Ninyonun qayıdışı bu prosesi sürətləndirə və yeni rekordun artıq 2027-ci ildə qeydə alınmasına səbəb ola bilər.
Britaniyanın "Energy & Climate Intelligence Unit" analitik mərkəzinin eksperti Qaret Redmond-Kinq hesab edir ki, bu proqnozlar qlobal ərzaq bazarı üçün ciddi təhlükə yaradır.
Onun sözlərinə görə, kənd təsərrüfatı artıq iqlim dəyişikliklərinin təsiri altında çətin dövr yaşayır. Bundan əlavə, İranla müharibədən sonra gübrə təchizatında yaranmış problemlər də vəziyyəti ağırlaşdırıb.
Ekspert xəbərdarlıq edib ki, əgər 2027-ci il həqiqətən də müşahidələr tarixinin ən isti ili olarsa, El-Ninyonun yaratdığı fəsadlar milyonlarla insanın həyatına təsir göstərə bilər. Onun fikrincə, bu vəziyyət bir çox fermer üçün dağıdıcı nəticələr doğuracaq.
El-Ninyo necə yaranır?
İspan dilində "oğlan" mənasını verən El-Ninyo hadisəsi adətən bir neçə ildən bir baş verir və 9-12 ay davam edir. Bu dövrdə Sakit okeanın isti sularını qərbə doğru aparan küləklər zəifləyir və ya istiqamətini dəyişir. Nəticədə okeanın mərkəzi və şərq hissələrində suyun səth temperaturu yüksəlməyə başlayır.
ÜMT-nin məlumatına görə, artıq aprelin sonu və mayın ilk yarısında nəzarət zonalarında okean səthinin temperaturu El-Ninyo üçün xarakterik həddə yaxınlaşıb. Bununla yanaşı, okeanın dərin qatlarında da anomal isti sular müşahidə olunur.
Meteoroloqlar bildirirlər ki, hazırda atmosferdə gedən proseslər El-Ninyonun formalaşması ssenarisi ilə uyğunluq təşkil edir. Bununla belə, ÜMT son aylarda tez-tez işlədilən "super El-Ninyo" ifadəsini qəbul etmir və belə bir anlayışın rəsmi təsnifatda mövcud olmadığını vurğulayır.
Antonio Quterrişin fikrincə, bu təhlükəyə qarşı ən təsirli cavab iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizənin gücləndirilməsidir. O bildirib ki, bəşəriyyət qalıq yanacaqlardan asılılığı azaltmalı, bərpa olunan enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirməli, həssas əhali qruplarını qorumalı və erkən xəbərdarlıq sistemlərini daha geniş tətbiq etməlidir.
