"Tədqiqatçılar bildirirlər ki, növlərin yox olma sürəti təbii səviyyəni dəfələrlə üstələyib və bu prosesin əsas səbəbi insan fəaliyyətidir..."
 




Yer öz tarixində beş böyük kütləvi məhv dövrü yaşayıb və onların hər biri planetdəki canlıların əksəriyyətinin yox olması ilə nəticələnib. 
 
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "zakon.kz" nəşri yazıb.
 
Yer tarixinin beş böyük məhvi
 
İndi isə bioloqlar hesab edirlər ki, bəşəriyyət altıncı belə prosesin ilkin mərhələlərinin şahidi olur. Alimlərin fikrincə, kütləvi məhv adətən Yer üzündəki növlərin təxminən 75 faizinin geoloji baxımdan qısa müddətdə - 2,8 milyon ildən az vaxt ərzində yox olması ilə xarakterizə olunur.
 
İndiyədək beş böyük kütləvi məhv hadisəsi qeydə alınıb. Bunlar təxminən 445 milyon il əvvəl baş vermiş Ordovik dövrünün sonundakı buzlaşma, 360-375 milyon il əvvəlki Devon dövrü böhranı, 252 milyon il əvvəlki və canlılar tarixinin ən böyük fəlakəti sayılan Perm məhvi, 201 milyon il əvvəl Trias dövrünün sonundakı güclü vulkanik proseslər və nəhayət, 66 milyon il əvvəl dinozavrların sonunu gətirən asteroid toqquşmasıdır.
 
Bu hadisələrin hər biri on minlərlə və ya yüz minlərlə il ərzində çoxhüceyrəli canlıların böyük hissəsini məhv edib. Səbəblər isə iqlim dəyişiklikləri, okeanlarda oksigen çatışmazlığı, vulkan püskürmələri və ya kosmik toqquşmalar olub.
 
Altıncı məhv niyə müzakirə olunur?
 
Son onilliklərdə bir çox elmi araşdırmalar Yerin altıncı kütləvi məhv mərhələsinə daxil olması fikrini dəstəkləyib. Bu yanaşma üç əsas amilə söykənir. Birinci amil növlərin yox olma sürətidir. 2015-ci ildə aparılmış araşdırma göstərib ki, onurğalı heyvanların məhv olma tempi insan təsiri olmayan dövrlərlə müqayisədə 8-100 dəfə yüksəkdir.
 
İkinci amil ümumi itkilərin miqyasıdır. 2022-ci ildə dərc edilən icmala görə, xüsusilə ilbizlər və digər onurğasızlarla bağlı məlumatların təhlili göstərir ki, Yer üzündə 1500-cü ildən bəri məlum növlərin 7,5-13 faizi yox ola bilər. Bu isə təxminən 150-260 min növ deməkdir.
 
Əsas səbəb insan fəaliyyətidir
 
Əvvəlki beş kütləvi məhv geoloji və ya kosmik amillərin nəticəsi idisə, müasir prosesin əsas səbəbi insan fəaliyyətidir. Alimlər qeyd edirlər ki, bəşəriyyət planetin yaşamaq üçün yararlı quru ərazilərinin təxminən yarısını kənd təsərrüfatı sahələrinə və şəhərlərə çevirib.
 
Eyni zamanda, atmosferdəki karbon qazının miqdarı sənayeləşmə dövründən əvvəlki səviyyə ilə müqayisədə təxminən 50 faiz artıb. Mütəxəssislərin fikrincə, hazırkı tendensiyalar davam edərsə, Yer tarixində növbəti böyük kütləvi məhv hadisəsinin əsas səbəbkarı təbii fəlakətlər deyil, insanın özü olacaq.