"Köhnə sistemi dağıtmaq kifayət deyil, onun yerinə işlək təsisatlar qurulmalıdır..."
 




ABŞ-da "oyanış" ideologiyasının geriləməsi bəzi müşahidəçilərə SSRİ-də Qorbaçovun yenidənqurma dövrünü xatırladır. 
 
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-ın "The American Spectator" nəşri yazıb.
 
Dağıtmaq asandır, əvəzini yaratmaq çətindir
 
Müəllif hesab edir ki, köhnə sistemi dağıtmaq kifayət deyil - onun yerinə işlək təsisatlar qurulmasa, nəticə xaos ola bilər. Məqalədə qeyd olunur ki, amerikalıların əksəriyyəti SSRİ-nin süqutunu Ronald Reyqanın Berlin divarı qarşısında söylədiyi məşhur nitq və Qərbin qələbəsi kimi xatırlayır. Lakin müəllifin fikrincə, sonrakı hadisələr göstərdi ki, köhnə sistemin dağılması avtomatik olaraq daha yaxşı gələcək demək deyil.
 
SSRİ-də yenidənqurma və islahatlar böyük ümidlər yaratmışdı. İnsanlar köhnə quruluşun yerində yeni və daha ədalətli sistemin yaranacağını düşünürdülər. Ancaq son nəticədə bir çox postsovet ölkələrində iqtisadi tənəzzül, hiperinflyasiya, sosial sarsıntılar və oliqarxların yüksəlişi baş verdi. 
 
Müəllif hesab edir ki, əsas səbəb köhnə təsisatların dağıdılması ilə yanaşı, onların yerini dolduracaq dayanıqlı mexanizmlərin yaradılmaması idi. Onun fikrincə, ABŞ-da son illərdə "woke" ("oyanış" - red.) adlandırılan ideoloji sistemin zəifləməsi də müəyyən mənada həmin prosesi xatırladır. Müəllif bu ideologiyanın Barak Obama dövründə universitetlərdə, dövlət qurumlarında, mediada və digər təsisatlarda gücləndiyini iddia edir.
 
Trampın qələbəsi və yeni mərhələ
 
Məqalədə vurğulanır ki, Donald Trampın 2024-cü il seçkilərində qazandığı qələbə təkcə iqtisadi problemlərə etiraz deyildi. Müəllif bunu həm də son illərin ideoloji siyasətinə qarşı ümumxalq reaksiyası kimi qiymətləndirir.
 
Yazıda qeyd olunur ki, Tramp administrasiyası dövlət və ictimai təsisatlarda kök salmış ideoloji təsirləri zəiflətmək üçün maliyyələşdirməni azaltmağa və mövcud bürokratik sistemi dəyişdirməyə çalışır. Bu yanaşma müəyyən mənada Mixail Qorbaçovun SSRİ-də dövlət aparatını yenidən qurmaq cəhdlərini xatırladır.
 
Müəllif burada İlon Maskın da mövqeyinə istinad edir. Maskın fikrincə, seçilmiş hakimiyyətin qərarları icra olunmursa və əsas söz bürokratiyanın əlində qalırsa, bu artıq tam demokratik idarəçilik sayıla bilməz.
 
ABŞ hansı dərsi öyrənməlidir?
 
Məqalənin əsas nəticəsi ondan ibarətdir ki, ABŞ SSRİ-nin səhvini təkrarlamamalıdır. Müəllif hesab edir ki, yalnız mövcud strukturları dağıtmaqla məqsədə çatmaq mümkün deyil. Əgər onların yerinə daha səmərəli və peşəkar təsisatlar qurulmasa, əvvəlki sistemin nümayəndələri növbəti siyasi dəyişiklik zamanı yenidən hakim mövqelərə qayıda bilərlər.
 
Yazıda vurğulanır ki, tibb, təhsil və dövlət idarəçiliyi kimi sahələrdə problemlər nə qədər ciddi olsa da, bu təsisatlardan tam imtina etmək mümkün deyil. Əsas vəzifə onların fəaliyyətini ideoloji meyarlara deyil, peşəkarlıq və xidmət prinsiplərinə əsaslandırmaqdır.
 
Müəllif hesab edir ki, ABŞ-ın üstünlüyü ondadır ki, ölkənin demokratik ənənələri və tarixi təsisatları hələ də mövcuddur. Ona görə də məqsəd yeni dövlət qurmaq deyil, tarixi əsaslardan uzaqlaşmış sistemi sabitləşdirmək və əvvəlki təsisatların ən yaxşı xüsusiyyətlərini yenidən bərpa etməkdir. ABŞ bunu bacarsa, SSRİ-nin dağılmasından sonra yaranmış xaos ssenarisindən qaça bilər.