ABŞ və İran arasında mümkün razılaşma ətrafında səslənən iddialar Yaxın Şərqdə güc balansının dəyişib-dəyişməyəcəyi sualını yenidən gündəmə gətirir. Bu prosesin nəticələri yalnız iki ölkənin münasibətləri ilə məhdudlaşmır, regiondakı daha geniş siyasi dinamikanı da əhatə edir.
Maraqlıdır, ABŞ-İran razılaşmasının Tehranın regional mövqelərini gücləndirdiyi və Vaşinqtonun nüfuzuna zərbə vurduğu iddiaları nə dərəcədə əsaslıdır? Bu proses Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını dəyişərək yeni geosiyasi reallıq yarada bilərmi?
Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a politoloq Anar İsayev açıqlama verib.
Politoloq qeyd edib ki, bu iddianın nə dərəcədə əsaslı olması ilk növbədə ABŞ-İran razılaşmasının məzmunundan asılıdır:
"Ümumilikdə isə belə bir razılaşmanın Tehranın regional mövqelərini gücləndirə biləcəyi barədə arqumentlər var, lakin bunun avtomatik olaraq Vaşinqtonun nüfuzuna zərbə vuracağı qənaəti mübahisəlidir.
İranın mövqelərini gücləndirə biləcək amillər:
Sanksiyaların yumşaldılması və ya iqtisadi məhdudiyyətlərin azalması İranın maliyyə imkanlarını artıra bilər. Beynəlxalq təcridin qismən aradan qalxması Tehranın diplomatik manevr imkanlarını genişləndirər. İran öz ictimaiyyətinə və tərəfdarlarına bunu siyasi uğur kimi təqdim edə bilər.
ABŞ-ın mövqeyini gücləndirə biləcək amillər isə bunlardır:
Nüvə proqramının məhdudlaşdırılması və ya nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi Vaşinqtonun əsas məqsədlərindən biri hesab olunur. Regional münaqişələrin idarə olunması və hərbi eskalasiya riskinin azalması ABŞ üçün strateji üstünlük yarada bilər. ABŞ diplomatiyasının nəticə verməsi onun beynəlxalq vasitəçilik rolunu da gücləndirə bilər.
Qüvvələr balansı dəyişə bilərmi?
Bəli, müəyyən dərəcədə. Lakin Yaxın Şərqdə qüvvələr balansı təkcə ABŞ və İran arasındakı münasibətlə müəyyən olunmur.
Burada:
* İsrailin təhlükəsizlik siyasəti,
* Səudiyyə Ərəbistanı və Körfəz ölkələrinin mövqeyi,
* Türkiyənin regional rolu,
* Rusiya və Çinin bölgədəki fəaliyyəti də həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Ona görə də ABŞ-İran razılaşması yeni geosiyasi reallığın yaranmasına təkan verə bilər, lakin təkbaşına regionun siyasi xəritəsini köklü şəkildə dəyişdirəcək amil hesab olunmur. Daha çox ehtimal olunan ssenari Yaxın Şərqdə rəqabətin sona çatması deyil, onun yeni şərtlər altında davam etməsidir.Yəni hazırki mərhələdə qüvvələr balansında təkamül xarakterli dəyişiklik ehtimalı inqilabi dəyişiklik ehtimalından daha yüksək görünür".
Pərvin Şakirqızı
