İsveçrədə ABŞ və İran rəsmiləri arasında keçirilən yüksək səviyyəli danışıqların ilk mərhələsi başa çatıb.
Vasitəçilərin bildirdiyinə görə, tərəflər 60 gün ərzində yekun razılaşmaya nail olmaq üçün yol xəritəsi üzərində razılığa gəliblər.
Qətər və Pakistanın vasitəçiliyi ilə yayılan birgə bəyanatda qeyd olunub ki, texniki səviyyədə danışıqlar həftə ərzində Qətərə məxsus İsveçrənin Bürgenştok dağ kurortunda davam etdiriləcək.
Bəyanata əsasən, tərəflər Livanda döyüşlərin dayandırılması üçün mexanizm hazırlanması və Hörmüz boğazından kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini təmin etmək məqsədilə birbaşa əlaqə xəttinin yaradılması barədə də razılığa gəliblər.
ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens bazar günü İran nümayəndə heyəti ilə danışıqlara başlayıb. Görüşlər ötən həftə əldə olunmuş və apreldən qüvvədə olan kövrək atəşkəsin ən azı daha 60 gün uzadılmasını nəzərdə tutan anlaşma memorandumuna əsasən keçirilib. Müzakirələr bazar ertəsinədək davam edib.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi sosial şəbəkədə yazıb ki, ölkəsi neft və neft-kimya məhsullarının ixracı üçün güzəştlər əldə edib, dondurulmuş aktivlərinin bir hissəsinin azad edilməsinə nail olub və İranın bərpası və inkişafı planının həyata keçirilməsinə başlanılıb.
Ağ Ev danışıqların başa çatması ilə bağlı sorğulara dərhal münasibət bildirməyib.
Danışıqlar başlamazdan az əvvəl ABŞ Prezidenti Donald Tramp Fox News-a açıqlamasında bildirib ki, İran Hörmüz boğazını yenidən bağlamağa cəhd edərsə, "ölkəniz qalmayacaq". O, daha əvvəl səsləndirdiyi, ABŞ-ın boğaza nəzarəti ələ keçirə və hətta keçid üçün ödəniş tətbiq edə biləcəyi barədə fikirlərini də təkrarlayıb.
Tramp qeyd edib ki, ötən həftə imzalanmış memorandumun məqsədi boğazın bağlanması nəticəsində neft qiymətlərinin kəskin bahalaşmasının qarşısını almaq və qlobal iqtisadi böhranın yaranmasına imkan verməmək olub. Son bir həftədə neft qiymətləri fevralın 28-də başlayan müharibədən bəri ən aşağı səviyyəyə enib.
Birgə bəyanat yayımlandıqdan sonra Brent markalı neftin qiyməti daha da ucuzlaşaraq bir barel üçün 79,44 dollara düşüb.
ABŞ və İran tərəfi İsveçrədə aparılan danışıqlar barədə fərqli məlumatlar yayıb.
İranın yarırrəsmi Tasnim agentliyi məlumatlı mənbəyə istinadən bildirib ki, Trampın hədələri ictimailəşdirildikdən sonra İran nümayəndə heyəti danışıqların keçirildiyi zala qayıtmaqdan imtina edib. Bununla belə, Pakistan və Qətər vasitəçiləri vasitəsilə mesaj mübadiləsi davam etdirilib.
Həmin mənbənin sözlərinə görə, İran nümayəndələri nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların başlanması üçün əvvəlcə memorandumun digər müddəalarının, o cümlədən dondurulmuş aktivlərin azad olunması və İran neftinin ixracına ABŞ tərəfindən icazələrin verilməsinin yerinə yetirilməsini tələb ediblər.
Danışıqlarda iştirak edən ABŞ diplomatı isə Reuters agentliyinə bildirib ki, İran nümayəndələri danışıqları tərk etməyiblər və gecə saatlarınadək müzakirələr davam edib. Onun sözlərinə görə, tərəflər Hörmüz boğazı, Livandakı vəziyyət, nüvə məsələləri və memorandumun icrası ilə bağlı texniki detalları müzakirə ediblər.
Razılaşmaya əsasən, Hörmüz boğazının yenidən açılması və Livan da daxil olmaqla bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması nəzərdə tutulur. Hazırda İsrail Livana zərbələr endirməyə davam edir, İranın dəstəklədiyi "Hizbullah" isə İsrail hədəflərinə raket hücumları həyata keçirir.
İran ABŞ-ı Livanda döyüşlərin dayandırılması ilə bağlı öhdəliyini yerinə yetirməməkdə ittiham edərək həftəsonu Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatını yenidən dayandırdığını və bazar günü keçirilən danışıqlarda nüvə proqramı kimi əsas məsələlərin müzakirə olunmayacağını açıqlamışdı.
İsveçrədə keçirilən görüşlərdə Cey Di Vens Livandakı zorakılığın təsirini kiçiltməyə çalışaraq, həmin ölkədə hərbi əməliyyatların dayandırılması istiqamətində irəliləyiş əldə olunduğunu bildirib.
"Belə proseslər həmişə müəyyən qədər mürəkkəb olur", – deyə o qeyd edib.
ABŞ-da isə Donald Tramp İranın müttəfiqlərini cilovlamayacağı təqdirdə hücumların bərpa olunacağını bəyan edib.
"İran Livandakı yüksək maaş alan vasitəçilərinin dərhal problemlər yaratmasını dayandırmalıdır. Əks halda, ötən həftəkindən də daha sərt şəkildə İrana yenidən zərbə endirəcəyik", – deyə Tramp sosial şəbəkədə yazıb.
Buna baxmayaraq, Cey Di Vens jurnalistlərə bildirib ki, ABŞ prezidenti onlardan İran xalqı ilə münasibətlərdə "yeni səhifə açmağı" istəyib.
ABŞ diplomatı əlavə edib ki, danışıqlarda Hörmüz boğazı ilə bağlı İranın ziddiyyətli açıqlamalarına aydınlıq gətirilməsi və boğazın tam açıq qalmasını təmin edəcək mexanizmlərin yaradılması da müzakirə olunub.
İran Livandakı döyüşlərin tam dayanmamasını əsas gətirərək boğazı yenidən bağladığını bildirib. Bu qərar qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərib.
Analitik şirkət Kpler-in məlumatına görə, bazar günü Hörmüz boğazından cəmi beş gəmi keçib. Halbuki bir gün əvvəl bu göstərici 26 idi.
Bazar günü Livanda vəziyyət əvvəlki günlərlə müqayisədə daha sakit olub. Axşam saatlarınadək iri miqyaslı toqquşmalar barədə məlumat verilməyib. Bundan əvvəl iki gün ərzində İsrailin intensiv zərbələri və "Hizbullah"ın cavab atəşləri davam edirdi.
İsrail mart ayında "Hizbullah" silahlılarını təqib etmək məqsədilə Livana daxil olduqdan sonra bir milyondan çox insan yaşayış yerini tərk edib.
Reuters-in cənub Livandakı müxbirləri bazar günü memorandum imzalandıqdan sonra ən intensiv avtomobil hərəkətinin müşahidə olunduğunu bildiriblər. Sakinlər evlərinə qayıdır, bəziləri isə magistral yolda dayanaraq "Hizbullah" bayraqları qaldırırdı. /Lent.az/
