"Tükürpədici faciə doğuşdan sonrakı psixozun təhlükələrini və erkən yardımın vacibliyini gündəmə gətirib..."
ABŞ-də baş verən faciəli hadisə bütün dünyanı şoka salıb və geniş müzakirələ səbəb olub. Massaçusetsdən olan keçmiş mamaça Lindsi Klensi üç azyaşlı övladını öldürməkdə ittiham olunur. Əsas sual budur: qadını bu dəhşətli addıma nadir, lakin ağır psixi pozuntu olan doğuşdan sonrakı psixoz gətirib çıxara bilərdimi?
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "vesty.co" nəşri yazıb.
Xəstəlik, yoxsa cinayət niyyəti?
Mütəxəssislər bildirir ki, bu vəziyyət insanın reallıq qavrayışını poza və təcili müalicə tələb edə bilər. Nəşr yazır ki, Lindsi Klensi 9 il Bostondakı Massaçusets Ümumi Xəstəxanasında mamaça kimi çalışıb. İttihama görə, 2023-cü ilin yanvarında o, 5 yaşlı Kora, 3 yaşlı Douson və 8 aylıq Kallen adlı üç uşağını öldürüb. Məhkəmə qadının ağır psixi pozuntu vəziyyətində olub-olmadığını və cinayət məsuliyyətinin necə qiymətləndirilməli olduğunu müəyyən etməlidir.
Klensi faciədən əvvəl bir neçə ay psixiatriya klinikasında müalicə alıb. Keçmiş ərinin sözlərinə görə, müalicəyə baxmayaraq vəziyyəti pisləşib. Hadisədən sonra qadın intihara cəhd edib və hazırda xəstəxanada müalicə olunur. İttiham tərəfi onun tam məsuliyyət daşıdığını bildirir. Müdafiə isə qadının ağır psixoz vəziyyətində olduğunu və uşaqlarını sevdiyini vurğulayır.
Doğuşdan sonrakı psixoz nədir?
Bu nadir pozuntu hər 1000 qadından təxminən 1-2-də müşahidə olunur. Psixoz insanın reallığı düzgün qəbul etməsinə mane ola bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu vəziyyət bipolyar pozuntu və digər psixi xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Dəqiq səbəblər tam məlum deyil, lakin doğuşdan sonra baş verən hormonal dəyişikliklər, yuxusuzluq, fiziki yorğunluq və emosional gərginlik risk faktorları hesab olunur.
Risk qrupları və əsas əlamətlər
Doğuşdan sonrakı psixoz hər bir qadında yarana bilər. Lakin əvvəllər psixi xəstəlik keçirmiş, xüsusilə bipolyar pozuntu, depressiya və ya psixoz yaşamış qadınlarda risk daha yüksəkdir. Travmatik doğuş, uzunmüddətli yorğunluq və ailə dəstəyinin olmaması da vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Əsas xəbərdaredici əlamətlər davranışın qəfil dəyişməsi, özünə qapanma, əsassız qorxular, şübhələr, olmayan təhlükələrə inanmaq və başqalarının eşitmədiyi səsləri eşitməkdir. Həkimlər vurğulayır ki, belə əlamətlər olduqda vaxt itirmədən psixiatra müraciət etmək lazımdır. Əksər qadınlar bu vəziyyətdə özlərinə və uşaqlarına zərər vermir, lakin ağır hallarda risk yarana bilər.
Depressiyadan fərqi və müalicə
Doğuşdan sonrakı psixoz doğuşdan sonrakı depressiyadan fərqlənir. Depressiyada qadın kədər, narahatlıq, ümidsizlik və yorğunluq yaşaya bilər, lakin adətən reallıqla əlaqəsini itirmir. Psixoz zamanı isə əsas problem reallığı düzgün qiymətləndirmək qabiliyyətinin pozulmasıdır.
"Baby blues" adlanan yüngül emosional vəziyyət isə doğuşdan sonra çox qadında müşahidə olunur və adətən qısa müddətdə keçir. Doğuşdan sonrakı psixoz təcili müalicə tələb edir. Dərman müalicəsi, həkim nəzarəti və ağır hallarda xəstəxanada müalicə tətbiq oluna bilər.
Mütəxəssislər bildirir ki, bu vəziyyətdən sağalmaq mümkündür. Lakin belə pozuntu keçirmiş qadınlarda növbəti hamiləliklər zamanı risk arta bilər və buna görə psixiatr nəzarəti vacibdir. Əsas nəticə: doğuşdan sonrakı psixoz nadir, lakin ciddi psixi pozuntudur. Vaxtında yardım göstərildikdə onu nəzarət altına almaq və ağır nəticələrin qarşısını almaq mümkündür.
