“Bu missiya Rusiyanın Baltik regionunda hərbi aviasiya fəaliyyətinin artdığı bir şəraitdə NATO-nun şərq cinahında hava nəzarətinin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirib...”
 




Fransanın Hərbi Hava və Kosmik Qüvvələrinə məxsus Rafale qırıcıları NATO-nun “Baltic Air Policing” missiyası çərçivəsində Baltikyanı ölkələrin hava məkanında Rusiyaya məxsus hərbi təyyarələri dəfələrlə müşayiət və identifikasiya edib. Fransanın Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, 1 aprel–31 iyul 2026-cı il tarixlərində Litvanın Şyaulyay aviabazasında yerləşdirilən fransız kontingenti Baltik regionunda hava patrulu həyata keçirib və real həyəcan siqnalları üzrə ələ keçirmə missiyalarında iştirak edib.
 
Fransa bu missiya üçün 4 “Rafale” qırıcısı və 100-dən çox hərbçi ayırmışdı. Qırıcılar “hot”- qızğın həftələrdə NATO-nun hava əməliyyatları komandanlığından verilən siqnaldan sonra 15 dəqiqədən az müddətdə havaya qalxmağa hazır vəziyyətdə saxlanılırdı. “Cold”(“qızıl”, yəni sakit) həftələrdə isə ekipajlar əsasən təlim uçuşları keçirir və digər NATO ölkələrinin aviasiya bölmələri ilə birgə fəaliyyətlərini təkmilləşdirirdilər.
 
Fransanın Müdafiə Nazirliyi iyunun 8-də “Rafale”-lərin real döyüş şəraitində ilk dəfə pilotsuz uçuş aparatına atəş açdığını açıqlamışdı. İki “Rafale C” “Alpha Scramble” siqnalı ilə Şyaulyaydan havaya qalxaraq Latviyanın hava məkanında icazəsiz uçan dronu məhv edib. Fransa tərəfi bunu “Baltic Air Policing” missiyası çərçivəsində fransız qırıcılarının ilk real atəşi kimi təqdim edib.
 
Fransız hərbçilərinin Baltikdəki fəaliyyəti bununla məhdudlaşmayıb: ekipajlar digər NATO qırıcıları ilə birgə hava döyüşləri, pilotsuz aparatların ələ keçirilməsi və yerüstü qüvvələrə hava dəstəyi üzrə təlimlərdə də iştirak edib. Fransa Müdafiə Nazirliyi həmçinin Rusiya təyyarələrinin bu bölgədə mütəmadi olaraq fransız ekipajları tərəfindən müşayiət edildiyini bildirir.
 
Moderator.az bu məlumatları Ukrayna və xarici KİV-ə istinadla yayır.
 
Ukraynanın hərbi-aviasiya mənbələrində yayılan son xəbərlərə görə, belə müşayiətlərdən biri xüsusilə diqqət çəkib. “Militarynyi”nin yaydığı informasiyaya əsasən, fransız “Rafale”-lərinin Baltik dənizi üzərində müşayiət etdiyi Rusiya təyyarəsi “Tu-214PU” olub və onun bort nömrəsi “RA-64534” kimi müəyyənləşdirilib. Aviasiya məlumat bazalarında da “RA-64534” qeydiyyatlı təyyarə “Tu-214PU” kimi göstərilir və onun Rusiyanın “Rossiya” Xüsusi Uçuş Dəstəsinin operatorluğunda olduğu qeyd olunur.
 
Bu təyyarənin statusu ilə bağlı mühüm məqam ondan ibarətdir ki, açıq mənbələrdə “RA-64534”-ün Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin(FTX, rus. Federalnaya Slujba Bezopasnosti”- “FSB”) maraqları üçün istifadə edildiyinə dair məlumatlar mövcuddur. Təyyarənin 2021-ci ildə Kazanda ilk uçuşunu həyata keçirdiyi və sonradan “Tu-214PU” kimi “Rossiya” Xüsusi Uçuş Dəstəsinin parkına daxil olduğu bildirilir. Bəzi aviasiya mənbələri onun “FSB” üçün xüsusi təyinatla hazırlandığını qeyd edir, lakin bu detal Rusiya və ya Fransa tərəfindən rəsmi şəkildə açıqlanmayıb...
 
“RA-64534”-ün “FSB” ilə əlaqəsi barədə məlumatlar yeni deyil. Belarusun “Nasha Niva” nəşri 2023-cü ildə bu təyyarənin “FSB”-nin maraqları naminə istifadə olunan avialaynerlərdən biri olduğunu yazmışdı. Həmin məlumatda “Tu-214VPU”- “RA-64523” ilə yanaşı “Tu-214PU”- “RA-64534”-ün də Minskə uçduğu bildirilirdi.
 
“Tu-214PU” adi sərnişin təyyarəsi deyil. Bu modifikasiya uçuş zamanı rabitə və idarəetmə imkanlarının təmin edilməsi üçün xüsusi avadanlıqla təchiz edilmiş təyyarə kimi tanınır. Məhz buna görə belə təyyarələr Rusiyanın dövlət və hərbi strukturları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “RA-64534”-ün “Rossiya” Xüsusi Uçuş Dəstəsində olması da bunu təsdiqləyən açıq mənbə göstəricilərindən biridir.
 
Bununla yanaşı, “ “FSB”-nin hava komanda məntəqəsi” ifadəsinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Mövcud açıq məlumatlar təyyarənin “FSB” ilə əlaqəsini və xüsusi rabitə/idarəetmə təyinatını göstərsə də, konkret uçuş zamanı onun “FSB” rəhbərliyinin “hava komanda məntəqəsi” kimi istifadə edildiyini təsdiqləyən Fransa Müdafiə Nazirliyinin ayrıca açıqlaması yoxdur. Bu səbəbdən həmin məlumatı təsdiqlənmiş fakt deyil, açıq mənbələrə əsaslanan ehtimal kimi təqdim etmək daha doğrudur.
 
Maraqlıdır ki, “RA-64534”-ün uçuş tarixçəsi təyyarənin 2026-cı ildə də aktiv istifadə olunduğunu göstərir. Aviasiya izləmə məlumatlarına əsasən, təyyarə iyul ayında Moskva–İslamabad istiqamətində uçuşlar həyata keçirib və “Rossiya” Xüsusi Uçuş Dəstəsinin təyyarəsi kimi qeydə alınıb.
 
Fransız kontingentinin Baltik missiyası zamanı daha bir mühüm hadisə iyunun əvvəlində baş verib. Ukraynanın aviasiya resurslarında yayılan məlumatlara görə, “Rafale”-lər müxtəlif günlərdə bir neçə Rusiya hərbi təyyarəsini, o cümlədən “Su-34”, “Su-35S”, “Su-24”, “İl-76”, “An-12” və “An-30” tipli təyyarələri identifikasiya və müşayiət edib. Bu məlumatlar Fransanın Baltik hava məkanında real həyəcanlara cavab verən aktiv hava patrul sisteminin işlədiyini göstərir.
 
Fransanın bu missiyada iştirakı NATO-nun Baltikyanı ölkələrin hava məkanının qorunmasına yönəlmiş uzunmüddətli mexanizminin bir hissəsidir. Estoniya, Latviya və Litva 2004-cü ildə NATO-ya daxil olduqdan sonra Alyans onların milli qırıcı aviasiya imkanlarını tamamlayan “Baltic Air Policing” mexanizmini yaradıb. Fransa isə bu missiyada artıq 12-ci dəfə iştirak edirdi.
 
Beləliklə, fransız “Rafale”-lərinin Baltik dənizi üzərində “RA-64534” bort nömrəli “Tu-214PU”-nu müşayiət etməsi barədə məlumatın özü açıq aviasiya məlumatları ilə uyğun gəlir. Lakin təyyarənin konkret olaraq həmin uçuş zamanı FSB rəhbərliyinə məxsus “hava komanda məntəqəsi” kimi fəaliyyət göstərməsi barədə iddia hələlik açıq və müstəqil rəsmi mənbələrlə təsdiqlənməyib. Bu detalı nəzərə almaq xəbərin faktoloji dəqiqliyi baxımından vacibdir.
 
Fransa Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, 2026-cı il Baltik missiyası çərçivəsində fransız qırıcılarının əsas vəzifəsi region hava məkanının təhlükəsizliyini qorumaq, şübhəli və ya elan edilməmiş uçuşları müəyyənləşdirmək və NATO komandanlığının əmri ilə operativ müdaxilə etmək olub. Bu missiya Rusiyanın Baltik regionunda hərbi aviasiya fəaliyyətinin artdığı bir şəraitdə NATO-nun şərq cinahında hava nəzarətinin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirib.
 
S.Laçın