İşğal altındakı İordan çayının qərb sahilində İsrail hərbçilərinin fələstinli saxlanılanların alnına və bədənlərinin digər hissələrinə nömrələr yazması ciddi etirazlara səbəb olub. Son belə hadisə Cenin şəhərinin cənubundakı Qabatiya qəsəbəsində keçirilən reyd zamanı baş verib.
 




Moderator.az “Əl-Cəzirə” və digər xarici mənbələrə istinadla məsələni araşdırmağa çalışıb.
 
Fələstinli media orqanlarının yaydığı görüntülərdə saxlanılan şəxslərdən birinin alnına “44” rəqəminin yazıldığı görünür. İsrail ordusu sonradan hərbçilərin saxlanılan şəxsləri nömrələdiyini təsdiqləyib və hadisə ilə bağlı “dərslər çıxarıldığını” bildirib.
 
Hadisə bazar ertəsi, avqustun 17-də Qabatiyada baş verib. Fələstin xəbər agentliyi “Wafa”nın məlumatına görə, İsrail qüvvələri qəsəbənin bir neçə məhəlləsində yerləşib, çoxsaylı evlərdə axtarış aparıb və bir sıra gənc kişiləri saxlayıb. İsrail ordusu isə reyd zamanı “terror planları hazırlamaqda və onları təşviq etməkdə” şübhəli bilinən iki şəxsin həbs edildiyini açıqlayıb. "Anadolu" agentliyi İsrail ordusunun reyd zamanı təxminən 100 binanın yoxlanıldığını bildirdiyini yazıb.
 
Lakin əməliyyatın gedişincə lentə alınan görüntülər hadisəyə tamam başqa aspekt qazandırıb: saxlanılan fələstinlilərdən birinin alnına qara markerlə “44” rəqəmi yazılmışdı. Bu görüntü sosial şəbəkələrdə və regional mediada geniş yayıldıqdan sonra İsrail ordusundan izahat tələb olunmağa başlayıb.

“Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, nömrə yazılan şəxslərdən biri Əhməd əl-Hatnəvi olub. O, fələstinli mediaya açıqlamasında bunun İsrail ordusunun onun alnına ilk dəfə nömrə yazması olduğunu bildirib.
 
Əl-Hatnəvi deyib ki, İsrailin artıq 4-cü həbsindən cəmi 10 gün əvvəl azad edilib. Onun sözlərinə görə, əvvəlki həbsləri zamanı belə bir hadisə ilə qarşılaşmayıb.
 
“Bu, sadəcə sorğu-sual, terror və ailələrin, eləcə də azad edilmiş məhbusların qorxudulması idi”, - deyə o bildirib.
 
Əl-Hatnəvi əlavə edib ki, hərbçilərin davranışı bölgədə məskunlaşan israilli köçkünlərlə bağlı fələstinlilərə müəyyən mesaj ötürmək məqsədi daşıyırdı. Onun sözlərinə görə, verilən mesaj belə idi: köçkünlər əraziyə gəlsələr, “heç bir problem olmayacaq” və onların burada uzun müddət qalması nəzərdə tutulur.
 
Onun sözlərinə görə, sorğu-sual edildiyi evdə təxminən 50 saxlanılan şəxs olub və onların arasında gözləri bağlanmış qadınlar da vardı. Əl-Hatnəvinin açıqlamaları “Əl-Cəzirə” ilə yanaşı İsrailin “Ynet” portalında da dərc olunub.
 
İsrail ordusunun rəhbərliyi nə deyir?..
 
İsrail ordusu hadisəni tamamilə inkar etməyib. “Times of Israel”in yaydığı məlumata görə, ordu saxlanılan şəxslərin nömrələrlə işarələndiyini qəbul edib və komandirlərin hərbçilərə bu hərəkətin ciddiliyini izah etdiyini bildirib.
 
Ordunun açıqlamasında “dərslərin çıxarıldığı” vurğulanıb.
 
Bu, hadisənin İsrail ordusunun rəsmi qurumları tərəfindən ilk dəfə təsdiqlənməsi baxımından mühüm məqamdır. Başqa sözlə, söhbət yalnız sosial şəbəkələrdə yayılan və müstəqil şəkildə təsdiqlənməmiş görüntülərdən getmir.
 
İsrail parlamentinin ərəb deputatlarından Əhməd Tibi isə hadisəni kəskin şəkildə pisləyib. O, insanların nömrəyə çevrilməsini “dehumanizasiya”, yəni insanlıqdan çıxarma kimi qiymətləndirib və görüntünün “qaranlıq dövrləri xatırlatdığını” bildirib.
 
Bu, ilk belə hadisə deyil

Moderator.az-ın araşdırdığı xarici mənbələr göstərir ki, fələstinlilərin bədənlərinə identifikasiya məqsədilə nömrələrin yazılması ilə bağlı oxşar hadisə bundan əvvəl də qeydə alınıb.
 
Məsələn, 31 oktyabr 2024-cü ildə İsrail əsgərləri Cənubi Xevron dağındakı Duradan 22 fələstinlini saxlayaraq alnlarına nömrələr yazıblar. Onlardan birinin -Usama Şahinin alnına 17 rəqəmi yazılmasını əks etdirən fotolar da yayımlanıb.
 
Aprel ayında Cenin qaçqın düşərgəsinə qayıdan fələstinli qadınların əllərinə nömrələr yazılması ilə bağlı görüntülər yayılmışdı. Həmin vaxt İsrail ordusu da hadisəni təsdiqləmiş və hərbçilərin davranışını “pis mühakimə” kimi qiymətləndirmişdi. Ordu həmin şəxslərin düşərgənin müxtəlif bölmələrinə aid olduqlarını göstərmək məqsədilə nömrələndiyini iddia etmişdi.
 
Lakin avqustdakı Qabatiya hadisəsinin fərqi ondadır ki, bu dəfə nömrənin şəxsin alnına yazıldığı görüntülənib. “44” rəqəmi ilə lentə alınan Əhməd əl-Hatnəvinin açıqlaması isə hadisənin sadəcə texniki identifikasiya tədbiri olub-olmaması barədə sualları daha da artırıb.
 
Qabatiya hadisəsi daha geniş mənzərənin bir hissəsidir
 
Hadisəyə yalnız bir hərbi reyd çərçivəsində baxmaq İordan çayının qərb sahilində son aylarda yaranmış mənzərəni tam əks etdirmir.
 
BMT-nin məlumatına görə, 2026-cı ildə İordan çayının qərb sahilində israilli köçkünlərin zorakılığı görünməmiş səviyyəyə çatıb. BMT-nin avqustun 11-də Təhlükəsizlik Şurasına təqdim etdiyi məlumatda ilin əvvəlindən etibarən köçkünlərlə bağlı 1 430-dan çox insidentin qeydə alındığı, bu hadisələrin təxminən 260 fələstinli icmasına təsir etdiyi bildirilib. Həmin məlumatda 2026-cı ildə köçkün zorakılığı, söküntülər və evlərdən çıxarılmalar nəticəsində təxminən 3 800 fələstinlinin didərgin düşdüyü qeyd olunur.
 
BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının avqustun 13-də yaydığı məlumat isə xüsusilə Qusra kəndinə diqqət çəkir. BMT bu ərazidə fələstinlilərin evlərinə hücumlar, fiziki zorakılıq, əmlakın yandırılması və su-elektrik xətlərinin kəsilməsi barədə məlumat yayıb. Təşkilat bildirir ki, avqustun 9-da israilli köçkünlər üç fələstinli evinə gedən girişləri bağlayıb və evlərin arasında çadır quraraq insanların əraziyə daxil olub-çıxmasına mane olublar.
 
Qusra: evlərə “mühasirə” iddiası...
 
Qusra məsələsi artıq beynəlxalq medianın da diqqət mərkəzindədir.
 
“Reuters” avqustun 13-də İsrail hərbçilərinin Qusra kəndində köçkünlərin mühasirəyə aldığı üç fələstinli evə daxil olduğunu yazıb. Agentliyin məlumatına görə, evlərə giriş məhdudlaşdırılıb, bəzi hallarda su və elektrik təchizatı kəsilib və təxminən 15 fələstinli, o cümlədən uşaqlar əsas kommunal xidmətlərdən məhrum vəziyyətdə qalıb.
 
“Associated Press” isə sonrakı reportajında Qusrada bir neçə fələstinli ailənin evlərinin ətrafında israilli köçkünlərin mühasirəsinin davam etdiyini və sakinlərin əmlaklarının ələ keçirilə biləcəyindən qorxduqlarını bildirib. "AP"-nin məlumatına görə, 2026-cı ildə Qərb Sahilində köçkün hücumları nəticəsində 87 fələstinli həlak olub və 1 476 hücum qeydə alınıb.

Bu rəqəmlər Qabatiyada saxlanılan şəxslərin alnına nömrə yazılması hadisəsinin daha geniş təhlükəsizlik və zorakılıq kontekstində baş verdiyini göstərir.
 
BMT: “Qərb Sahili kritik həddə çatıb”...
 
BMT-nin avqustun 11-də Təhlükəsizlik Şurasında təqdim etdiyi hesabatda Qərb Sahilində vəziyyətin “kritik həddə” çatdığı bildirilib. BMT rəsmisi Ramiz Ələkbərovun məlumatına görə, avqustun 10-na qədər 2026-cı ildə İsrail qüvvələri və ya köçkünlər tərəfindən Qərb Sahilində 76 fələstinli, o cümlədən 18 uşaq öldürülüb. Eyni dövrdə üç israillinin öldüyü qeyd olunub.
 
BMT-nin iyulun sonunda yaydığı humanitar hesabatda isə 2026-cı ilin əvvəlindən Qərb Sahilində köçkünlərlə bağlı 1 360-dan çox insidentin sənədləşdirildiyi, 250-dən artıq fələstinli icmanın bundan təsirləndiyi bildirilirdi. Təşkilat həmin dövr ərzində köçkün hücumları və əlaqəli hərəkət məhdudiyyətləri nəticəsində 2 300-dən çox fələstinlinin didərgin düşdüyünü açıqlamışdı.
 
Hüquqi baxımdan “nömrələmə” nə deməkdir?
 
Burada mühüm məqam odur ki, İsrail ordusu hadisəni “səhv qərar” və ya “düzgün olmayan davranış” kimi təqdim edir, fələstinli şahid isə bunu təhqir və qorxutma vasitəsi kimi qiymətləndirir.
 
Bu iki yanaşma arasındakı fərq hadisənin mahiyyətinə dair əsas sualı ortaya çıxarır: saxlanılan şəxsin identifikasiyası üçün nömrə yazılması həqiqətənmi əməliyyat zərurəti idi, yoxsa insanı fərd kimi deyil, nömrə kimi təqdim edən alçaldıcı üsula çevrilmişdi?..
 
BMT-nin məlumatları göstərir ki, Qərb Sahilində məcburi köçürülmə, evlərin dağıdılması, hərəkət məhdudiyyətləri və köçkün zorakılığı bir-birindən təcrid olunmuş hadisələr deyil. Təşkilat iyun ayında yaydığı hesabatda köçkün hücumlarının 2026-cı ilin ilk aylarında əvvəlki illərlə müqayisədə kəskin artdığını və bu zorakılığın məcburi köçürülmənin əsas amillərindən birinə çevrildiyini qeyd etmişdi.
 
“44” rəqəmi niyə bu qədər rezonans doğurdu?
 
Çünki burada söhbət yalnız bir rəqəmdən getmir.
 
Bir insanın adının, şəxsiyyətinin və hüquqi statusunun əvəzinə alnında nömrə ilə görüntülənməsi təbii olaraq daha ağır simvolik məna yaradır. Üstəlik, hadisənin İsrail ordusu tərəfindən sonradan etiraf edilməsi görüntünün həqiqiliyinə dair mübahisəni böyük ölçüdə aradan qaldırır.
 
Digər tərəfdən, İsrail ordusu bunun sistemli siyasət olduğunu bildirmir və konkret əməliyyatda iştirak edən hərbçilərin davranışının yolverilməz olduğunu vurğulayır. Buna görə də hadisəni avtomatik olaraq bütün İsrail hərbi əməliyyatlarının rəsmi qaydası kimi təqdim etmək faktoloji baxımdan düzgün olmaz.
 
Lakin aprel ayında Cenin düşərgəsindəki oxşar hadisə və avqustda Qabatiyada “44” rəqəminin alnına yazılması göstərir ki, məsələ artıq tək bir epizodla məhdudlaşmır və İsrail ordusunun saxlanılan fələstinlilərlə rəftarına dair əlavə suallar yaradır.

Nəticə
 
Qabatiyada baş verənlər İsrail ordusunun özünün də etiraf etdiyi konkret hadisədir: fələstinli saxlanılanlar nömrələrlə işarələnib, onlardan ən azı birinin alnında “44” rəqəmi görüntülənib və ordu buna görə “dərslər çıxarıldığını” bildirib.
 
Amma bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız həmin görüntüdə deyil. Qərb Sahilində paralel şəkildə artan reydlər, həbslər, köçkün hücumları, evlərə girişlərin bağlanması və fələstinlilərin məcburi köçürülməsi fonunda “44” rəqəmi daha geniş prosesin simvoluna çevrilib.
 
BMT-nin son hesabatları isə Qərb Sahilində vəziyyətin sürətlə pisləşdiyini, köçkün zorakılığının rekord səviyyələrə çatdığını və minlərlə fələstinlinin artıq öz yaşayış yerlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldığını göstərir.
 
Beləliklə, Qabatiyada bir fələstinlinin alnına yazılmış “44” rəqəmi sadəcə hərbi əməliyyatın görüntüsü deyil. Bu rəqəm İsrail ordusunun saxlanılan şəxslərlə rəftarı, Qərb Sahilində sürətlə artan köçkün zorakılığı və fələstinli yaşayış məntəqələri üzərində güclənən təzyiq barədə beynəlxalq müzakirənin yeni simvoluna çevrilmiş görünür...
 
Sultan Laçın