Uzun illərdir kişilərin qadınlardan daha özünəinamlı olduğu fikri geniş yayılıb. Lakin yeni tədqiqat bu stereotipin göründüyü qədər sadə olmadığını ortaya qoyub. Alimlərin fikrincə, özünəinamı yalnız insanın davranışına əsasən qiymətləndirmək düzgün deyil – əsas məsələ onun öz qərarının nə dərəcədə doğru olduğunu bilməsidir.
Moderator.az "Science Focus" -a istinadən xəbər verir ki, alimlər bu məsələni Ravenin Proqressiv Matrisləri əsasında hazırlanan zəka testi ilə araşdırıblar. Bu test məntiqi düşünmə qabiliyyətini ölçür və iştirakçılardan xüsusi bilik tələb etmir.
Təcrübədə iştirakçılara 36 məntiq tapşırığı təqdim olunub. Hər bir 3x3 matrisdə bir element çatışmayıb və iştirakçılar həmin hissəni səkkiz mümkün variantdan biri ilə tamamlamalı olublar.
Lakin tədqiqatçılar yalnız cavabların düzgünlüyünü ölçməyiblər. İştirakçılara öz cavablarına nə qədər əmin olduqlarını göstərmək üçün virtual tokenlər verilib. Onlar seçdikləri cavabın düzgünlüyünə inandıqları halda həmin tokenlərin müəyyən hissəsini “mərc” edə biliblər. Bəzi hallarda düzgün cavablar əlavə pul mükafatı da qazandırıb.
Pul mükafatı nəticələri dəyişdi
Tədqiqat zamanı maliyyə motivasiyasının iştirakçıların nəticələrinə ciddi təsir etdiyi məlum olub. Orta hesabla iştirakçılar cavablarının maliyyə mükafatı ilə əlaqəli olduğunu bildikdə təxminən 14 faiz daha çox suala düzgün cavab veriblər.
Qadınların nəticələri isə xüsusilə diqqət çəkib. Əlavə maliyyə təşviqi olmadıqda onların göstəriciləri orta səviyyədən aşağı olub. Lakin mükafat tətbiq edildikdə dəqiqlikləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
İştirakçılara 80 tokenə qədər mərc etmək imkanı verilən zaman qadınların nəticələri daha da yaxşılaşıb.
Qadınlar kişilərdən daha yaxşı nəticə göstərdilər
Təcrübənin ən güclü motivasiya tətbiq edilən mərhələsində qadın iştirakçılar kişilərdən daha yüksək nəticə göstəriblər.
Alimlər hesab edirlər ki, bu nəticə qadınların öz biliklərinə kişilərdən mütləq daha az güvəndiyini göstərmir. Əksinə, qadınlar əmin olmadıqları cavablara daha ehtiyatlı yanaşa, düzgün seçim etdiklərinə inandıqları zaman isə daha cəsarətli davrana bilərlər.
Bu isə “həddindən artıq özünəinam” anlayışı ilə bağlı mühüm məqama diqqət çəkir. İnsan obyektiv sübutlar onun mövqeyini kifayət qədər dəstəkləməsə belə, özünün haqlı olduğuna yüksək dərəcədə əmin ola bilər.
Kişilər niyə daha özünəinamlı görünür?
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, burada sosial normalar da rol oynaya bilər. Kişilər cəmiyyət tərəfindən daha iddialı və özünəinamlı davranmağa təşviq edilə bilərlər. Hətta onların mövqeyi kifayət qədər əsaslandırılmadıqda belə, öz fikirlərini qətiyyətlə ifadə etmələri daha çox qəbul edilə bilər.
Qadınlar isə əksinə, daha ehtiyatlı davranmağa və kifayət qədər əsasları olmadıqda yüksək özünəinam nümayiş etdirməməyə meylli ola bilərlər.
Beləliklə, insanın nə qədər özünəinamlı olduğunu yalnız onun necə danışdığı və ya davrandığı ilə müəyyən etmək düzgün olmaya bilər. Bəzən daha ehtiyatlı görünən insan əslində öz qərarlarının doğruluğunu daha dəqiq qiymətləndirə bilər.
