Müəyyən qidaların müntəzəm istehlakı maddələr mübadiləsini poza və nəticələri illər sonra özünü göstərən prosesləri tətikləyə bilər. Bəzi qidalar uzun müddət ərzində qəbul edildikdə 2-ci tip diabet, ürək-damar xəstəlikləri və digər ciddi sağlamlıq problemlərinin yaranması riskini artıra bilər.
Moderator.az “Cursorinfo” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcək qida kateqoriyalarına diqqət çəkiblər.
Təhlükə ayrı-ayrı yeməklərdən deyil, illər ərzində formalaşan qidalanma vərdişlərindən qaynaqlanır. Belə qidalanma tərzi qan şəkərinin səviyyəsinə, xolesterola və insulinə həssaslığa təsir göstərə bilər.
Belə kateqoriyalardan biri yağlı və emal olunmuş ətlərdir. Kolbasa, sosiska, bekon və yağlı ət kimi məhsullar yüksək miqdarda doymuş yağ ehtiva edə bilər. Həddindən artıq doymuş yağ qəbulu tez-tez “pis” xolesterol adlandırılan aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin (LDL) səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Yüksək LDL səviyyəsi damar divarlarında aterosklerotik lövhələrin yaranması ilə əlaqələndirilir. Bu lövhələr zamanla damarları daralda və normal qan axınına mane ola bilər. Buna görə də, emal olunmuş ət məhsullarının əsas protein mənbəyi kimi tez-tez istifadə edilməsi tövsiyə edilmir. Mütəxəssislər belə məhsulların balıq, quş əti və ya paxlalı bitkilərlə əvəz edilməsini məsləhət görürlər.
İkinci riskli qida qrupu şirniyyatlardır. Buraya konfetlər, peçenyelər, tortlar və digər şəkərli məhsullar daxildir. Bu qidaların əsas problemi yüksək miqdarda əlavə şəkər ehtiva etməsidir. Əksər hallarda həmin məhsullar çoxlu kalori və əhəmiyyətli miqdarda yağla da zəngin olur.
Əgər belə qidalar müntəzəm olaraq rasionda üstünlük təşkil edirsə, orqanizm tez-tez yüksək miqdarda daxil olan qlükoza ilə mübarizə aparmağa məcbur qalır. Artıq çəki ilə birlikdə bu vəziyyət insulin müqavimətinin inkişafına səbəb ola bilər. İnsulin müqaviməti isə 2-ci tip diabetin yaranmasında mühüm amillərdən biri hesab olunur.
Mütəxəssislər xüsusilə şəkərli içkilərin istifadəsinə diqqət yetirirlər. Qazlı içkilər, enerji içkiləri, limonadlar, şəkərli çay və bəzi hazır qəhvə içkiləri qısa müddət ərzində orqanizmə böyük miqdarda şəkər daxil edə bilər.
Tam qidalardan fərqli olaraq, bu içkilər adətən uzun müddət toxluq hissi yaratmır. Nəticədə insan əsas qida qəbulunu azaltmadan əlavə kalori qəbul edə bilər. Şəkərli içkilərin müntəzəm istifadəsi çəki artımı, qlükoza mübadiləsinin pozulması və ürək-damar problemləri riskinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir.
Digər potensial zərərli kateqoriyalardan biri ultra emal olunmuş qidalardır. Bu qrupa bir çox qəlyanaltılar, çipslər, fast food məhsulları, bəzi bişmiş məmulatlar və yüksək emal səviyyəsinə malik digər qidalar daxildir.
Belə məhsulların tərkibində çox vaxt yüksək miqdarda duz, şəkər, təmizlənmiş karbohidratlar və yağ olur. Eyni zamanda, onların tərkibində lif və faydalı qida maddələrinin miqdarı aşağı ola bilər.
Ultra emal olunmuş qidaların uzun müddət ərzində əsas qida mənbəyinə çevrilməsi çəki artımına, hüceyrələrin insulinə qarşı həssaslığının azalmasına, qan təzyiqinin yüksəlməsinə və lipid mübadiləsinin pozulmasına səbəb ola bilər. Bütün bu amillər 2-ci tip diabet və ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riskində mühüm rol oynayır.
Alkoqol da risk yarada bilən amillər sırasında göstərilir. Onun təsiri şəkər və ya doymuş yağlarla zəngin qidalardan fərqli olsa da, müntəzəm və həddindən artıq istehlak ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
Alkoqol qanda triqliseridlərin səviyyəsini və qan təzyiqini artıra bilər. Həddindən artıq istifadəsi çəki artımına və insulinə həssaslığın azalmasına gətirib çıxara bilər. Bu amillər birlikdə ürək-damar sisteminə düşən yükü artırır.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bir porsiya şirniyyat, fast food və ya emal olunmuş ət məhsulu təkbaşına diabet və ya ateroskleroz xəstəliyinə səbəb olmur. Əsas risk uzun müddət ərzində formalaşan ümumi qidalanma tərzi, həyat vərdişləri və digər fərdi amillərlə bağlıdır.
