"Bəzi bağlar sərhədlərlə müəyyənləşmir, müqavilələrlə qurulmur və zamanın dəyişməsi ilə də aradan qalxmır. Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı qardaşlıq tarixin dərinliklərindən qaynaqlanan və gələcəyə uzanan ortaq iradənin adıdır".
Bu fikirləri Moderator.az-a türkiyəli yazar Osman Böyükkaya açıqlaması zamanı bildirib.
Yazar bildirib ki, bir millətin yaddaşı iki coğrafiyada yaşaya bilərmi?
Paytaxtları bir-birindən ayrı olan, fərqli siyasi məsuliyyətlər daşıyan və müstəqil dövlət quruluşlarına malik iki ölkə necə olur ki, eyni tarixi duyğuda birləşə bilir?
Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı münasibətləri anlamaq üçün bu sualların cavabını axtarmaq lazımdır. Çünki Bakı ilə Ankara arasındakı bağ yalnız diplomatik münasibətlərin deyil, həm də ortaq mədəni yaddaşın və tarix boyu formalaşmış həmrəylik anlayışının məhsuludur.
“İki dövlət, bir millət” ifadəsi bu münasibətin ən məşhur ifadəsidir. Lakin bu ifadənin əsl mənası yalnız mərasimlərdə təkrarlanması ilə deyil, həyata keçirilməsi ilə ortaya çıxır. Qardaşlıq gözəl sözlərdən ibarət qaldıqda şüara, təhsildə, iqtisadiyyatda, elmdə və çətin zamanlarda göstərilən həmrəylikdə təcəssüm tapdıqda isə strateji gücə çevrilir.
Tarix bizi yaxınlaşdırdı, gələcək bizi sınağa çəkəcək Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı yaxınlığın kökləri ortaq dildə, mədəni dəyərlərdə və tarixi təcrübələrdə gizlidir. 1918-ci ildə Bakının azad edilməsi prosesində baş verənlər iki xalqın ortaq tarix yaddaşında mühüm yer tutur. Azərbaycanın 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa etməsindən sonra Türkiyənin bu müstəqilliyi tanıyan ilk dövlət olması da müasir dövrün rəmzi hadisələrindən biridir.
Lakin tarixin bizə miras qoyduğu dəyərlər yalnız qürur duyacağımız xatirələrdən ibarət deyil, eyni zamanda üzərimizə məsuliyyət də qoyur. Keçmişdə qurulan bağları gələcəyə daşıya bilməyən cəmiyyətlər tarixlərini danışmaqla kifayətlənirlər. Tarixindən güc alan cəmiyyətlər isə onu elm, istehsal və institusional əməkdaşlıq vasitəsilə gələcəyə çevirirlər.
Bu gün əsas sual budur: Azərbaycan və Türkiyə tarixi qardaşlıqlarını gələcəyin elm, texnologiya, təhsil və iqtisadiyyat sahələrində də eyni qətiyyətlə davam etdirə biləcəklərmi?
Qardaşlıq duyğudan başlayır, istehsalla güclənir
Enerji xətləri, nəqliyyat layihələri, ticarət əlaqələri və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq iki ölkə arasındakı tərəfdaşlığın konkret istiqamətlərini təşkil edir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft boru kəməri və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu kimi layihələr iki ölkənin regional bağlantıların inkişafı baxımından üzərinə götürdüyü rolu göstərir.
Lakin XXI əsrdə real güc yalnız enerji ehtiyatlarına və ya strateji mövqeyə malik olmaqla ölçülmür. Bilik istehsal edən, texnologiya inkişaf etdirən, yüksək ixtisaslı kadrlar yetişdirən və iqtisadi dəyər yaradan cəmiyyətlər gələcəyin istiqamətini müəyyənləşdirirlər.
Bu səbəbdən Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı əməkdaşlığın universitetlərdən tədqiqat mərkəzlərinə, süni intellektdən müdafiə texnologiyalarına, mədəni irsin öyrənilməsindən birgə elmi nəşrlərə qədər genişləndirilməsi zəruridir. Gənclərin bir-birini daha yaxından tanıdığı, alimlərin birlikdə tədqiqat apardığı və sahibkarların ortaq layihələr hazırladığı bir struktur qardaşlığı gündəlik həyatın reallığına çevirə bilər.
Çünki bir-birini sevən iki xalq birlikdə istehsal etməyi də bacarırsa, gələcəyə daha güclü addımlarla irəliləyə bilər. Eyni millət duyğusu, iki müstəqil dövlətin məsuliyyəti Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı münasibətlərin gücü ortaq mədəni kimliklə yanaşı, iki müstəqil dövlətin öz məsuliyyətlərini yerinə yetirə bilməsindən də asılıdır. Əsl qardaşlıq qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və açıq ünsiyyət tələb edir.
Hər iki ölkənin regional prosesləri öz şərtləri çərçivəsində qiymətləndirməsi, fikir ayrılıqlarını diplomatik yollarla idarə etməsi və ortaq maraqlarını uzunmüddətli siyasətlərlə dəstəkləməsi vacibdir. Çünki möhkəm münasibətlər yalnız eyni mövqedə olunduğu zamanlarda deyil, fikir ayrılıqlarının mövcud olduğu şəraitdə də qarşılıqlı etimadı qoruya bilən münasibətlərdir.
Qardaşlıq bir tərəfin digərinin əvəzinə qərar verməsi deyil, iki tərəfin bir-birinin müstəqilliyinə hörmət göstərərək ortaq məqsədlər müəyyənləşdirməsidir. Gənc nəsillərə ötürüləcək ən böyük miras Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı qardaşlığın gələcəyi bugünkü gənclərin bu münasibətə hansı mənanı verməsi ilə sıx bağlıdır.
Ortaq tarix gənc nəsillərə yalnız keçmişdə nələrin baş verdiyini öyrətməməli, həm də birlikdə nələrə nail olmağın mümkünlüyünü göstərməlidir. Əgər azərbaycanlı tələbə Türkiyədə elmi tədqiqat apara bilir, türkiyəli alim Bakıda ortaq layihə hazırlaya bilir, iki ölkənin gənc sahibkarları yeni texnologiyalar istehsal edə bilir və sənətçiləri ortaq mədəni dəyərləri dünyaya tanıda bilirlərsə, deməli, qardaşlıq söz olmaqdan çıxaraq yaşayan bir instituta çevrilir.
Bu baxımdan mədəni yaxınlığın akademik biliklərlə dəstəklənməsi də böyük əhəmiyyət daşıyır. Ortaq tarix sənədlər əsasında araşdırılmalı, mədəni irs qorunmalı, ortaq dilin zənginliyi ədəbiyyat, incəsənət və təhsil vasitəsilə yeni nəsillərə ötürülməlidir.
Gələcək nəsillərə qoyulacaq ən dəyərli miras yalnız keçmişin xatirələri deyil, həmin xatirələrdən doğan ortaq istehsal və inkişaf iradəsidir.
Qardaşlıq keçmişdən gəlir, gələcəkdə sübut olunur Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı bağ iki ölkənin tarixi və mədəni yaxınlığından daha geniş məna daşıyır və gələcəyə yönəlmiş böyük əməkdaşlıq potensialına malikdir. Bu potensialın real gücə çevrilməsi isə mövcud bəyanatların hüdudlarını aşaraq təhsil, elm, iqtisadiyyat, texnologiya və diplomatik həmrəylik sahələrində konkret nəticələrin əldə olunmasından asılıdır.
Bu gün Bakı ilə Ankaranın qarşısında duran məsələ qardaşlığın mövcud olub-olmadığını müzakirə etmək deyil. Əsas məsələ bu köklü bağı gələcək əsrin tələblərinə cavab verəcək şəkildə necə inkişaf etdirməkdir.
Çünki tarix xalqlara haradan gəldiklərini anlatır, lakin onların hara çatacağını təkbaşına müəyyən etmir. Azərbaycan ilə Türkiyənin ortaq gələcəyini müəyyənləşdirəcək amil yalnız keçmişdən miras aldıqları qardaşlıq deyil, həm də bu qardaşlıq sayəsində sabahın dünyasında nə istehsal edə biləcəkləridir.
İki dövlətin ortaq hekayəsi keçmişin xatirələri ilə başlamış ola bilər. Bu hekayəni tarixə qalıcı şəkildə yazdıracaq amil isə gələcək nəsillərə ötürüləcək elm, rifah, təhlükəsizlik və ortaq uğurlar mirası olacaq. Qardaşlığın ən güclü ifadəsi eyni sözləri söyləmək deyil, eyni gələcəyi birlikdə qura bilməkdir.
Pərvin Şakirqızı
Moderator.az/ Redaktor
