Gündəlik içdiyimiz çaylar yalnız susuzluğu yatırmaqla kifayətlənmir, həm də orqanizmin maye balansına və ümumi sağlamlığına təsir göstərə bilər. Yaşıl çay, hibiskus, çobanyastığı və zəncəfil çayı böyrəklərin fəaliyyətini dəstəkləyən qidalanmanın bir hissəsi ola bilər. Lakin bəzi çaylar müəyyən xəstəlikləri olan və dərman qəbul edən insanlar üçün risk yarada bilər.
Moderator.az xəbər verir ki, “Verywell Health” nəşrinin məlumatına görə, şəkərsiz çaylar maye qəbulunu artırmaqla yanaşı, antioksidantlarla da təmin edə bilər. Bununla belə, heç bir çay böyrək xəstəliyini müalicə etmir və ya zədələnmiş böyrəkləri əvvəlki vəziyyətinə qaytarmır.
Böyrəklər qandakı tullantı maddələrin və artıq mayenin xaric edilməsində mühüm rol oynayır. Bu orqanların sağlamlığını qorumaq üçün kifayət qədər maye qəbul etmək, qan təzyiqini nəzarətdə saxlamaq və balanslı qidalanmaq vacibdir.
1. Yaşıl çay
Yaşıl çay antioksidantlarla, xüsusilə katexinlərlə zəngindir. Bu birləşmələr oksidləşdirici stresslə mübarizəyə kömək edə bilər. Bəzi tədqiqatlarda yaşıl çay istehlakı qan təzyiqinin və qan şəkərinin səviyyəsində müəyyən azalma ilə əlaqələndirilib.
Müşahidə tədqiqatları çay içən insanlarda böyrək daşı riskinin daha aşağı ola biləcəyini də göstərir. Bunun mümkün səbəblərindən biri maye qəbulunun artmasıdır.
Bununla belə, yaşıl çayın böyrəkləri birbaşa qoruduğunu sübut edən dəlillər məhduddur. Mütəxəssislər qatılaşdırılmış yaşıl çay ekstraktları əvəzinə adi dəmlənmiş çaya üstünlük verməyi məsləhət görürlər. Yüksək dozalı ekstraktlar nadir hallarda qaraciyərə zərər verə bilər.
2. Hibiskus çayı
Hibiskus çayı qurudulmuş hibiskus çiçəklərindən hazırlanır. Kofeinsiz olan bu içki turşməzə dadı və qırmızı rəngi ilə seçilir. Tərkibində hüceyrələri oksidləşdirici zədələnmədən qorumağa kömək edən antosiyaninlər var.
Hibiskus çayının mümkün faydalarından biri qan təzyiqinə təsiridir. Yüksək qan təzyiqi böyrəklərdəki kiçik qan damarlarını zədələyə və onların filtrasiya qabiliyyətini zəiflədə bilər. Buna görə təzyiqin nəzarətdə saxlanılması böyrək sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Lakin hibiskus çayı bəzi insanlarda qan təzyiqini həddindən artıq aşağı sala və müəyyən dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Təzyiq dərmanları və ya sidikqovucu preparatlar qəbul edənlər bu çayı müntəzəm içməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
3. Çobanyastığı çayı
Çobanyastığı çayı kofeinsizdir və xüsusilə axşam saatlarında rahatlamaq üçün istifadə olunur. Tərkibində antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətləri ilə araşdırılan apigenin kimi flavonoidlər mövcuddur.
Bu çay bəzi digər çay növləri ilə müqayisədə daha az oksalat ehtiva edə bilər. Oksalat kalsiumla birləşərək müəyyən növ böyrək daşlarının yaranmasına səbəb ola bildiyindən, böyrək daşı problemi olan insanlar üçün bu məqam əhəmiyyətlidir.
Bununla belə, çobanyastığı çayının böyrək sağlamlığına birbaşa faydaları barədə insanlarda aparılan tədqiqatlar kifayət qədər deyil.
Çobanyastığı bəzi qan durulaşdırıcı dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Çobanyastığı və ona yaxın bitkilərə allergiyası olan insanlar da ehtiyatlı davranmalıdırlar.
4. Zəncəfil çayı
Zəncəfil çayı zəncəfil kökündən hazırlanır və kofein ehtiva etmir. Zəncəfilin tərkibindəki gingerol və şogaol kimi birləşmələr antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərinə görə araşdırılır.
Bu xüsusiyyətlər zəncəfilin ümumi sağlamlığa mümkün faydalarını izah edə bilər. Lakin zəncəfil çayının böyrəkləri birbaşa qoruduğunu və ya böyrək xəstəliklərinin qarşısını aldığını təsdiqləyən kifayət qədər elmi sübut yoxdur.
Zəncəfilin yüksək miqdarda qəbulu qan durulaşdırıcı dərmanlardan istifadə edənlər üçün risk yarada bilər. O, həmçinin qan şəkərinə təsir göstərə bilər. Diabet və ya qan laxtalanması ilə bağlı dərman qəbul edənlər müntəzəm və yüksək miqdarda zəncəfil istehlakını həkimlə müzakirə etməlidirlər.
5. Ağ çay və ulonq çayı
Ağ çay və ulonq çayı da yaşıl və qara çayın hazırlandığı Camellia sinensis bitkisindən əldə edilir. Onların əsas fərqi yarpaqların emal üsulu və oksidləşmə dərəcəsidir.
Ağ çay daha az emal olunur və tərkibində antioksidant xüsusiyyətlərə malik katexinlər saxlanılır. Ulonq çayı isə oksidləşmə baxımından yaşıl və qara çay arasında yer alır və müxtəlif polifenollar ehtiva edir.
Bu çaylar şəkərsiz içildikdə gündəlik maye qəbuluna töhfə verə bilər. Lakin onların böyrək sağlamlığına birbaşa təsiri barədə elmi məlumatlar məhduddur. Bundan əlavə, bu çayların tərkibində kofein olduğuna görə miqdarı nəzərə almaq lazımdır.
Çaylar böyrəklərin fəaliyyətinə necə təsir edir?
Mütəxəssislər çayın mümkün faydalarını əsasən üç amillə əlaqələndirirlər.
Maye balansı: Kifayət qədər maye qəbul etmək böyrəklərin tullantı maddələri sidik vasitəsilə xaric etməsinə kömək edir. Bu, bəzi böyrək daşlarının yaranma riskini də azalda bilər. Lakin xroniki böyrək xəstəliyi olan və dializ keçirən şəxslərin maye qəbulu həkim tərəfindən məhdudlaşdırıla bilər.
Antioksidantlar: Çayda olan polifenollar oksidləşdirici stresslə mübarizədə rol oynaya bilər. Bununla belə, antioksidantların mövcudluğu çayın böyrək xəstəliklərini müalicə etdiyi anlamına gəlmir.
Qan təzyiqi və qan şəkəri: Yüksək qan təzyiqi və diabet xroniki böyrək xəstəliyinin əsas səbəbləri sırasındadır. Bu göstəricilərin nəzarətdə saxlanılması böyrəklərin uzunmüddətli sağlamlığını qorumağa kömək edir.
Hansı çaylardan ehtiyatlı olmaq lazımdır?
Bütün çaylar hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil.
Qara çay: Tərkibindəki oksalat bəzi insanlarda, xüsusilə kalsium-oksalat böyrək daşlarına meyilli olanlarda, nəzərə alınmalı amildir. İstehlak miqdarı fərdi riskdən asılıdır.
Kofeinli çaylar: Həddindən artıq kofein bəzi insanlarda qan təzyiqini müvəqqəti yüksəldə və yuxuya mənfi təsir göstərə bilər.
Bitki mənşəli qarışıqlar və ekstraktlar: Tərkibi dəqiq bilinməyən məhsullar və yüksək dozalı əlavələr böyrəklərə zərər verə və dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər.
Böyrək xəstəliyi olan şəxslər bitki çaylarını tamamilə zərərsiz hesab etməməlidirlər. Bəzi məhsulların tərkibində kalium və ya fosfor kimi maddələr də ola bilər. Buna görə məhsulun tərkibini yoxlamaq və həkimin tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Kimlər həkimlə məsləhətləşməlidir?
Xroniki böyrək xəstəliyi olan, dializ keçirən, böyrək daşı problemi yaşayan, yüksək qan təzyiqi və ya diabet səbəbindən dərman qəbul edən insanlar yeni çayı müntəzəm istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
Ümumilikdə, sağlam insanlar üçün şəkərsiz çayın ölçülü miqdarda istehlakı gündəlik qidalanmanın bir hissəsi ola bilər. Ancaq böyrəkləri qorumağın ən etibarlı yolu təkcə müəyyən çayları içmək deyil, kifayət qədər maye qəbul etmək, balanslı qidalanmaq, fiziki aktivliyi qorumaq və qan təzyiqi ilə qan şəkərinə nəzarət etməkdir.
