"Süni intellekt, peyk texnologiyaları və DNT analizləri əsrlərdir cavabsız qalan suallara işıq sala bilər..."
Müasir arxeologiya əsl inqilab dövrünü yaşayır. Hələ 20-30 il əvvəl mümkünsüz görünən bir çox araşdırmalar bu gün LiDAR skanerləri, peyk görüntüləri, süni intellekt və DNT analizləri sayəsində reallığa çevrilir.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Star" nəşri yazıb.
İtmiş şəhərlər və hökmdarların məzarları
Mütəxəssislər hesab edir ki, məhz bu texnologiyalar yaxın onilliklərdə bəşəriyyətin ən məşhur arxeoloji sirlərindən bəzilərini açmağa imkan verəcək. Ən böyük irəliləyişlərdən biri sıx meşə örtüyünün altını "görə" bilən LiDAR texnologiyası ilə bağlıdır. Bu üsul artıq Mərkəzi Amerikada gizli maya şəhərlərinin, Honduras və Beliz cəngəlliklərində naməlum yaşayış məntəqələrinin, eləcə də Cənubi Amerikadakı qədim yol və kanal sistemlərinin aşkar edilməsinə kömək edib.
Alimlər hesab edir ki, qarşıdakı illərdə indiyədək məlum olmayan bütöv sivilizasiyaların izləri tapıla bilər. Arxeoloqların diqqət mərkəzində olan digər böyük sirr isə Çingiz xanın məzarıdır. Onun dəfn yeri yüzilliklərdir tapılmayıb. Peyk analizləri, georadarlar və maqnit kəşfiyyatı texnologiyaları bu sirrin açılmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda tarixçilər hələ də Makedoniyalı İsgəndərin harada dəfn edildiyini dəqiq bilmirlər. Yeni skan üsulları geniş əraziləri qazıntı aparmadan araşdırmağa və yeraltı strukturları müəyyən etməyə imkan verir.
Oxunmayan yazılar və Naska xətləri
Qədim dünyanın ən mürəkkəb sirlərindən biri Minoy sivilizasiyasının "Linear A" adlı yazı sistemidir. Bu yazı indiyədək deşifrə edilməyib. Bu gün alimlər süni intellekt, böyük məlumat bazaları və neyron şəbəkələrdən istifadə edərək həmin yazının sirrini açmağa çalışırlar. Mütəxəssislər hesab edir ki, yaxın onilliklərdə bu qədim dil nəhayət başa düşülə bilər.
Digər məşhur sirr isə Perudakı Naska xətləridir. Yalnız havadan görünən nəhəng fiqurların məqsədi hələ də məlum deyil.
Müasir kompüter modelləri və peyk müşahidələri alimlərə yeni fiqurları aşkar etməyə, onların su mənbələri və astronomik hadisələrlə əlaqəsini araşdırmağa imkan verir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu sirrin açılmasına artıq əvvəlkindən daha yaxındırlar.
Qədim dünyanın yeni kəşfləri
Arxeoloqlar həmçinin qədim Çin imperatorlarının və digər hökmdarların toxunulmamış məzarlarını araşdırmağa hazırlaşırlar. Bunun üçün mikro-robotlar, 3D skanerlər və qeyri-invaziv detektorlar tətbiq ediləcək. Bu texnologiyalar artefaktlara zərər vermədən məzarların daxilini öyrənməyə imkan verəcək.
Qlobal istiləşmə nəticəsində buzlaqların əriməsi də yeni imkanlar yaradır. Əriyən buzların altından yaxşı qorunmuş insan qalıqları, daş dövrünə aid əşyalar və qədim heyvanların qalıqları üzə çıxır. Alimlər hesab edir ki, gələcəkdə bu tapıntılar qədim insan növləri, o cümlədən neandertallar haqqında tamamilə yeni məlumatlar verə bilər.
Bu gün arxeologiya artıq yalnız kürək və fırçadan ibarət deyil. LiDAR sistemləri, peyklər, robot texnikası, DNT analizləri və süni intellekt keçmişin öyrənilməsini yüksək dəqiqlikli elmə çevirib. Mütəxəssislərin fikrincə, yaxın onilliklərdə bəşəriyyət əsrlərdir cavab axtardığı bir çox tarixi sirrin həllinə şahid ola bilər.
