Gündəlik həyatda adi hesab etdiyimiz bəzi vərdişlər uzunmüddətli perspektivdə beyin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Nevroloqlar yaddaş, diqqət və digər koqnitiv funksiyaların zəifləməsi ilə əlaqələndirilən beş əsas amili açıqlayıblar.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "EatingWell" nəşri məlumat yayıb.
1. Xroniki yuxusuzluq
Mütəxəssislərin fikrincə, kifayət qədər yatmamaq beyin üçün ən ciddi risklərdən biridir. Yuxu zamanı beyin gün ərzində əldə edilən məlumatları emal edir və yaddaşın möhkəmlənməsinə kömək edir.
Bir gecəlik yuxusuzluğun ciddi və qalıcı təsir göstərməsi ehtimalı azdır. Lakin müntəzəm yuxu çatışmazlığı koqnitiv funksiyaların zəifləməsi və beynin daha sürətli qocalması ilə əlaqələndirilir.
Güclü xoruldama, gecə nəfəs almaqda çətinlik və gün ərzində davamlı yuxululuq yuxu pozğunluğunun əlamətləri ola bilər.
2. Hərəkətsiz həyat tərzi
Uzun müddət oturmaq yalnız fiziki sağlamlığa deyil, beyin fəaliyyətinə də təsir göstərə bilər. Fiziki hərəkətsizlik qan damarlarının sağlamlığını və maddələr mübadiləsini zəiflədə bilər ki, bunlar da beynin normal fəaliyyəti üçün vacibdir.
Bunun üçün hər gün ağır məşqlər etmək mütləq deyil. Mütəmadi gəzinti və orta intensivlikli fiziki fəaliyyət belə qan dövranının yaxşılaşmasına və yaddaşla icra funksiyalarının qorunmasına kömək edə bilər.
3. Daim diqqəti bir məlumatdan digərinə keçirmək
Smartfon, sosial şəbəkələr, mesajlar və iş tapşırıqları arasında davamlı keçid də beynin diqqət mexanizmlərinə əlavə yük yarada bilər.
Çoxtapşırıqlılıq kimi qəbul edilən bu vəziyyətdə insan əslində diqqətini bir işdən digərinə tez-tez dəyişir. Bu keçidlər təkrarlananda uzun müddət diqqəti bir iş üzərində saxlamaq və yeni məlumatları yadda saxlamaq çətinləşə bilər.
Mütəxəssislər gün ərzində müəyyən vaxtlarda bildirişləri, sosial şəbəkələri və digər informasiya mənbələrini məhdudlaşdırmağı tövsiyə edirlər.
4. Ultra emal olunmuş qidalar və çox şəkər
Ultra emal olunmuş məhsullar və əlavə şəkərlə zəngin qidalanma metabolik pozğunluqlar, iltihab və oksidləşdirici stresslə əlaqələndirilir. Bu amillər uzunmüddətli perspektivdə beyin sağlamlığına da təsir göstərə bilər.
Bu isə şirniyyat və fast fooddan tamamilə imtina etmək anlamına gəlmir. Əsas məsələ ümumi qidalanma modelidir.
Mütəxəssislər tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, balıq və digər qida baxımından zəngin, minimal emal olunmuş məhsullara üstünlük verməyi məsləhət görürlər. Aralıq dənizi və MIND pəhrizləri beyin sağlamlığı baxımından ən çox araşdırılan qidalanma modelləri sırasındadır.
5. Eşitmə problemlərinə məhəl qoymamaq
Beyin sağlamlığı ilə bağlı daha az diqqət çəkən amillərdən biri də eşitmə itkisidir. Eşitmə zəiflədikdə beyin səsləri ayırd etmək və mənalandırmaq üçün daha çox resurs sərf edə bilər.
Bundan əlavə, eşitmə problemi olan insanlar zaman keçdikcə sosial ünsiyyətdən uzaqlaşa bilər. Bu isə sosial təcrid riskini artıra bilər.
Tədqiqatlarda müalicə olunmayan eşitmə itkisi ilə koqnitiv funksiyaların daha sürətli azalması arasında əlaqə müşahidə edilib.
Televizorun səsini getdikcə artırmaq və insanlardan dediklərini tez-tez təkrarlamalarını istəmək eşitmə qabiliyyətini yoxlatdırmaq üçün səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, beyin sağlamlığını qorumağın yalnız bir yolu yoxdur. Kifayət qədər yuxu, müntəzəm fiziki fəaliyyət, balanslı qidalanma, eşitmə problemlərinin vaxtında aşkarlanması və informasiya yükünün azaldılması mühüm rol oynayır.
Bundan əlavə, oxumaq, yeni biliklər əldə etmək və yeni bacarıqlar öyrənmək kimi zehni fəaliyyətlər də beynin aktiv saxlanmasına kömək edə bilər.
Beyin sağlamlığını qorumaq üçün həyat tərzini birdən-birə tamamilə dəyişmək vacib deyil. Kiçik, lakin davamlı dəyişikliklər də uzunmüddətli perspektivdə faydalı ola bilər.
