“Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni dövrün başlanması barədə fikri, əslində, son dövrdə ikitərəfli əlaqələrdə baş verən keyfiyyət dəyişikliyini çox dəqiq ifadə edir. Söhbət sadəcə siyasi dialoqun intensivləşməsindən deyil, münasibətlərin daha sistemli, institusional və uzunmüddətli strateji çərçivəyə keçirilməsindən gedir.
Vaşinqtonda Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması üçün İşçi Qrupunun yaradılması barədə Memorandumun imzalanması, daha sonra isə strateji tərəfdaşlığın siyasi-hüquqi bazasının formalaşdırılması bu yeni mərhələnin əsas göstəricilərindən biridir”.
Bu fikirləri Moderator.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Sevinc Fətəliyeva deyib.
Deputat bildirib ki, Azərbaycan üçün bu mərhələnin ilk və ən mühüm siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı ilə Vaşinqton arasında münasibətlər artıq ayrı-ayrı sahələr üzrə əməkdaşlıqdan daha geniş strateji məntiqə keçir:
"Uzun illər Azərbaycan–ABŞ gündəliyində enerji, təhlükəsizlik və regional məsələlər əsas yer tuturdusa, yeni format bu istiqamətləri vahid siyasi çərçivədə birləşdirir. Suverenlik, müstəqillik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı kimi prinsiplərin münasibətlərin əsaslarından biri kimi önə çıxması da xüsusi siyasi məna daşıyır. Bu, qarşılıqlı münasibətlərin daha proqnozlaşdırıla bilən və bərabərhüquqlu əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir.
Bu yeni məntiq həm də onu göstərir ki, Azərbaycan artıq böyük güclərin regional siyasətinin sadəcə obyekti deyil, öz milli maraqları əsasında müstəqil qərarlar qəbul edən siyasi aktor kimi çıxış edir — münasibətlərin sonrakı bütün istiqamətləri məhz bu prinsip üzərində formalaşır. Eyni zamanda, dialoqun getdikcə institusional xarakter alması əvvəlki illərin etimad problemlərinin tədricən aradan qaldırılmasına da xidmət edir.
Digər mühüm məqam Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı yeni rolunun Vaşinqton tərəfindən daha realist şəkildə qiymətləndirilməsidir. Azərbaycan bu gün yalnız regiondakı proseslərin iştirakçısı deyil, regional sülh və təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına birbaşa təsir göstərən əsas dövlətlərdən biridir.
Qarabağ münaqişəsinin başa çatmasından sonra gündəlik dəyişib. Əsas məsələ artıq münaqişənin idarə olunması deyil, postmünaqişə mərhələsinin sülhə, iqtisadi inteqrasiyaya və nəqliyyat bağlantılarına çevrilməsidir. Azərbaycan–ABŞ strateji tərəfdaşlığının əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır.
Vaşinqton Bakı ilə münasibətlərini regionun keçmiş problemləri üzərindən deyil, onun gələcək iqtisadi və təhlükəsizlik arxitekturası üzərindən qurmağa başlayır. Bu kontekstdə Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesi ayrıca qeyd edilməlidir. Vaşinqton görüşü, sülh sazişinin paraflanması və sonrakı proseslər göstərdi ki, ABŞ regionda yeni reallıqları nəzərə alan daha praqmatik yanaşmaya keçib.
Regional kommunikasiyaların açılması isə artıq yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasında məsələ deyil, daha geniş geoiqtisadi əhəmiyyət daşıyan prosesdir. Bu istiqamətdə əldə olunan razılaşmaların siyasi bəyanatlardan praktiki mexanizmlərin qurulması mərhələsinə keçməsi Azərbaycan üçün həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi baxımdan mühüm üstünlüklər yarada bilər.
Strateji tərəfdaşlığın özünü ən aydın göstərə biləcəyi istiqamətlərdən biri, şübhəsiz ki, nəqliyyat və logistika olacaq. Azərbaycan Şərq-Qərb və Orta Dəhlizin əsas halqalarından biridir. Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların artdığı bir şəraitdə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi artıq sadəcə tranzit üstünlüyü deyil, geosiyasi kapitaldır.
ABŞ üçün alternativ, etibarlı və şaxələndirilmiş nəqliyyat marşrutlarının inkişafı mühüm strateji maraq kəsb edir. Bakı üçün isə bu əməkdaşlıq Azərbaycanın Avrasiyanın əsas logistika mərkəzlərindən birinə çevrilməsi prosesini sürətləndirə bilər”.
Sevinc Fətəliyeva vurğulayıb ki, ikinci böyük istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin tarixində enerji hər zaman əsas dayaqlardan biri olub:
"Lakin indi bu əməkdaşlığın məzmunu genişlənir. Ənənəvi neft-qaz layihələri ilə yanaşı, elektrik enerjisinin ixracı, interkonnektorlar, enerji infrastrukturu, yeni texnologiyalar, yaşıl enerji və enerji təhlükəsizliyi də gündəliyə daxil olur. ABŞ şirkətlərinin Azərbaycanda daha fəal iştirakı, enerji texnologiyaları və yeni investisiya imkanlarının genişlənməsi əməkdaşlığın klassik karbohidrogen modelindən daha çoxşaxəli enerji tərəfdaşlığına keçdiyini göstərir.
Üçüncü istiqamət rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlikdir. Yeni strateji tərəfdaşlığın diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri məhz ənənəvi diplomatiyanın hüdudlarından kənara çıxmasıdır. Rəqəmsal infrastruktur, süni intellekt, data mərkəzləri və kibertəhlükəsizlik artıq milli təhlükəsizlik və iqtisadi inkişafın ayrılmaz elementinə çevrilib.
Müasir dünyada dövlətin təhlükəsizliyi yalnız fiziki sərhədlərlə müəyyən olunmur - kritik infrastrukturun, kommunikasiya sistemlərinin və məlumat bazalarının qorunması da eyni dərəcədə mühümdür. ABŞ-ın texnoloji imkanları ilə Azərbaycanın regional rəqəmsal qovşağa çevrilmək potensialının birləşməsi çox perspektivli istiqamət yarada bilər.
Dördüncü sahə isə ticarət və investisiyalardır. Strateji tərəfdaşlıq yalnız hökumətlərarası siyasi əlaqələrlə məhdudlaşarsa, onun uzunmüddətli dayanıqlılığı zəif olar. Ona görə də yeni mərhələnin əsas göstəricilərindən biri Amerika biznesinin Azərbaycana marağının və qarşılıqlı investisiyaların artması olmalıdır.
İqtisadi dialoqun genişlənməsi, özəl sektorun prosesə daha fəal cəlb olunması, yüksək texnologiyalar, logistika, enerji, kənd təsərrüfatı və xidmət sektorlarında yeni layihələrin yaranması strateji tərəfdaşlığa real iqtisadi məzmun verə bilər".
Millət vəkili əlavə edib ki, təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq da yeni mərhələnin mühüm elementlərindən olacaq:
“Burada söhbət yalnız hərbi əməkdaşlıqdan deyil, Xəzər dənizinin təhlükəsizliyindən, kritik enerji və nəqliyyat infrastrukturlarının qorunmasından, terrorizm və transmilli təhdidlərə qarşı mübarizədən, eləcə də kibertəhlükəsizlikdən gedir. Cənubi Qafqazın və Xəzər hövzəsinin Avropa ilə Asiya arasında enerji və nəqliyyat bağlantılarındakı rolu artdıqca, bu infrastrukturların təhlükəsizliyi də daha çox strateji əhəmiyyət qazanır.
Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin yeni mərhələsi Azərbaycanın xarici siyasətində hər hansı geosiyasi istiqamətin dəyişdirilməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Azərbaycan uzun illərdir balanslaşdırılmış, çoxvektorlu və milli maraqlara əsaslanan siyasət yürüdür. ABŞ-la strateji tərəfdaşlığın gücləndirilməsi də bu siyasətin tərkib hissəsidir.
Bakı, eyni zamanda Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə sürətlə dərinləşən əlaqələrini, Avropa İttifaqı, Çin və digər mühüm tərəfdaşlarla əməkdaşlığını inkişaf etdirir.
Məhz buna görə Azərbaycan–ABŞ strateji tərəfdaşlığının ən böyük əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq böyük güclərin regional siyasətinin obyekti deyil, onlarla konkret maraqlar və layihələr əsasında əməkdaşlıq edən müstəqil siyasi aktor kimi çıxış edir.
Yeni mərhələnin uğuru isə onun nə dərəcədə real layihələrə — yeni investisiyalara, nəqliyyat və enerji infrastrukturlarına, texnoloji əməkdaşlığa, təhlükəsizlik mexanizmlərinə və dayanıqlı regional sülhə çevrilməsindən asılı olacaq”.
Pərvin Şakirqızı
Moderator.az – Redaktor-aparıcı
