Biz daha rahat şəraitdə, amma əvvəlki nəsillərdən daha pis yatırıq...




 
Son illərdə bir çox insan gecə oyandıqda elə bir hiss yaşayır ki, sanki yuxu istirahət deyil, iki iş günü arasında qısa fasilədir. Yuxu daha səthi, daha narahat və tez-tez kəsilən bir hala çevrilib. Bu artıq fərdi problem deyil, dünya üzrə həkimlərin də qeyd etdiyi kütləvi meyldir.
 
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "futura.com" nəşri yazıb.
 
Axşam ritminin dəyişməsi və ekran təsiri
 
Paradoks ondadır ki, biz əvvəlkindən daha komfortlu şəraitdə, amma daha pis yatırıq. Əsas səbəblərdən biri axşam həyat ritminin dəyişməsidir. Əvvəllər gün təbii şəkildə günəş batanda bitirdi. İndi isə gün çox vaxt insan yatağa uzananda da bitmir, çünki beyin hələ də "aktiv rejimdə" qalır.
 
Telefon, xəbər lentləri, yazışmalar, videolar və iş mesajları beynə fasiləsiz informasiya axını verir və ona "dayan" siqnalı çatdırmır. Ekran işığı da yuxuya ciddi təsir göstərir. Xüsusilə smartfon və noutbukların yaydığı mavi işıq melatonin hormonunun ifrazını azaldır. Nəticədə insan yorğun olsa belə, bədən "oyaq qal" rejimindən çıxmır.
 
Stres, informasiya axını və gecə vərdişləri
 
Digər ciddi amil informasiya yüküdür. Xüsusilə müharibə və gərgin xəbərlər dövründə insanlar axşam da xəbərləri izləməyə davam edirlər. Bu isə narahatlıq və stres yaradır, kortizol səviyyəsini artırır və yuxuya getməyi çətinləşdirir.
 
Bir çox insan gecəni "günün çatışmayan hissəsini tamamlamaq" üçün istifadə edir: seriallar, sosial şəbəkələr, oyunlar və ya iş. Bu isə yuxu kimi görünən, amma əslində beynin hələ də aktiv işlədiyi vəziyyət yaradır.
 
Yuxunu pozan digər gizli amillər
 
Yuxunun keyfiyyətini zəiflədən başqa amillər də var. Məsələn, iş və şəxsi həyat arasındakı sərhədlərin itməsidir. Mesaj bildirişləri gecə də gəlir və insan "bəlkə vacibdir" deyə telefonu yoxlayır. Bu isə beynin heç vaxt tam "istirahət rejiminə" keçməməsinə səbəb olur.
 
Bundan başqa, az hərəkətlilik də yuxunu pisləşdirir. İnsan gün ərzində daha az hərəkət edir, daha çox oturur və fiziki yorğunluq yaranmır. Nəticədə yorğunluq zehni olur, bu isə dərin yuxunu çətinləşdirir.
 
Kofein də çox vaxt düzgün qiymətləndirilmir. Günorta içilən qəhvə belə bəzi insanlarda axşam yuxusunun keyfiyyətini azalda bilər. Otaq temperaturu da vacibdir - çox isti mühitdə yuxu daha səthi olur. Həmçinin qeyri-sabit yuxu rejimi (bir gün gec yatmaq, digər gün çox yatmaq) bioloji saatları pozur.
 
Bu vəziyyətdən çıxış yolu nədir?
 
Mütəxəssislərin fikrincə, yuxunu yaxşılaşdırmaq üçün əsas dəyişikliklər axşam vərdişlərində olmalıdır. Ən vacib addım gün və gecə arasında sərhəd yaratmaqdır: yatmazdan 30-60 dəqiqə əvvəl iş, xəbər və stres yaradan məzmundan uzaqlaşmaq.
 
Ekranı tam qadağan etmək yox, onun məzmununu dəyişmək daha effektivdir - sakit film, kitab və ya musiqi sinir sistemini daha tez sakitləşdirir. İşığın tədricən zəiflədilməsi, səhər eyni saatda oyanmaq, yüngül fiziki aktivlik və kofeinin günün ikinci yarısından sonra azaldılması da mühüm rol oynayır.
 
Ən önəmli məqamlardan biri də "düşüncə boşaltma" vərdişidir - yatmazdan əvvəl fikirləri yazmaq beynin gecə boyu işləməsinin qarşısını alır. Ümumi nəticə sadədir: yaxşı yuxu yatağa uzananda yox, ondan bir saat əvvəl başlayır.