Moderator.az aparıcı beynəlxalq nəşr və agentliklərə istinadla yazır ki, İlk baxışdan adi diplomatik protokol görüntüsü təsiri bağışlayan qarşılamanın bəzi detalları isə diqqətdən kənarda qalmayıb.
Xüsusilə kameraların qeydə aldığı bir an sosial mediada maraq doğurub: Tramp Si Cinpinin kürəyinə əlini vuraraq ona nə deyib?..
Maraqlıdır ki, bu sualın hazırda dəqiq cavabı yoxdur.
"Associated Press"-in("AP") hadisə təsvirinə görə, Tramp Si Cinpinin kürəyinə toxunaraq ona nəsə deyib, lakin həmin sözlər eşidilməyib. Buna görə videodakı bu qısa dialoqun məzmununu fakt kimi təqdim etmək mümkün deyil.
Bəs iki supergüc liderinin qarşılaşmasında başqa hansı maraqlı detallar var?
1. Tramp Si Cinpinin qarşısına niyə şəxsən özü hava limanına getdi?
ABŞ prezidentinin xarici dövlət başçısını hava limanında şəxsən qarşılaması nadir protokol addımıdır. Sonuncu dəfə 1962-ci ildə ABŞ Prezidenti Con Kennedi Böyük Britaniyanın Baş naziri Harold Makmillanı hava limanında şəxsən qarşılayıb.
Tramp isə adətən xarici liderləri Ağ Evdə qəbul edir. Bu dəfə isə Si Cinpinin təyyarəsinin enişi zamanı Endryus bazasında şəxsən iştirak edib. "AP" bunu ABŞ prezidentinin xarici lideri qarşılamaq üçün ənənəvi protokoldan kənara çıxması kimi təqdim edib.
Azərbaycan KİV-də də bu detal geniş işıqlandırılıb.
2. Ən çox diqqət çəkən həmin əl jesti oldu...
Si Cinpin təyyarədən düşdükdən sonra Tramp onunla əl sıxıb. Bir qədər sonra ABŞ prezidenti Çin liderinin kürəyinə əlini vuraraq nəsə deyib.
Amma nə dediyi eşidilməyib. Bu səbəbdən internetdə yayılan mümkün “dodaqoxuma” yozumlarını təsdiqlənmiş məlumat kimi qəbul etmək olmaz. Hazırda etibarlı mənbələrdə Trampın həmin anda dediyi konkret cümlə açıqlanmayıb.
3. Tramp əlcəyini çıxarıb.
Həmin anlardan başqa bir xırda detal da diqqət çəkib. Hava sərin olduğundan Tramp palto və əlcəkdə olub. Si Cinpinlə əl sıxarkən isə əlcəklərindən birini çıxarıb.
Diplomatik mərasimlərdə belə kiçik jestlər bəzən görüntünün özündən daha çox müzakirə olunur.
4. Bu, sadəcə “qarşılama” deyildi...
Endryus bazasındakı mərasimdə ABŞ və Çin bayraqları, fəxri qarovul və hərbi protokol elementləri yer alıb. Beləliklə, Trampın hava limanına getməsi sadəcə şəxsi görüş deyil, dövlət səviyyəsində hazırlanmış xüsusi qarşılanmanın bir hissəsi olub.
5. 64 illik “ilk” məsələsinin incə tərəfi
Azərbaycan mediasında əsasən bir fakt vurğulanır: Trampın addımı 1962-ci ildən sonra ABŞ prezidentinin başqa bir dövlət liderini hava limanında belə qarşılaması baxımından qeyri-adi hadisədir. 1962-ci ildə Con Kennedi Böyük Britaniyanın baş naziri Harold Makmillanı qarşılamışdı.
Lakin burada bir incəlik var...
ABŞ prezidentlərinin hava limanında yüksək səviyyəli xarici qonaqları qarşıladığı sonrakı nümunələr, o cümlədən Roma papalarının qarşılanması olub. Buna görə “64 il ərzində heç bir xarici lider hava limanında qarşılanmayıb” deməkdənsə, “dövlət başçısı üçün belə qarşılanma son dərəcə nadir olub” ifadəsi daha dəqiqdir.
6. Qarşılıqlılıq mesajı...
Bu görüşün maraqlı tərəflərindən biri də qarşılıqlılıqdır.
Si Cinpin və Tramp son aylarda bir-birinin ölkələrinə səfərlər həyata keçirirlər. Çin tərəfi də ABŞ prezidentinin Pekinə səfəri zamanı yüksək səviyyəli protokol nümayiş etdirib. Bu dəfə isə Vaşinqtonda Trampın şəxsən hava limanına getməsi diqqət çəkib.
"Reuters" bu səfərləri altı ay ərzində baş tutan qarşılıqlı lider səfərləri kimi xarakterizə edib və Çin tərəfi onları “tarixi” əhəmiyyətli adlandırıb.
7. Mərasim zamanı B-1 bombardmançıları uçuş etdi...
Qarşılama mərasiminin ən nümayişkaranə hissələrindən biri ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus iki "B-1" bombardmançısının uçuşu olub.
Mərasimdə həmçinin hərbi qulluqçular, ABŞ və Çin bayraqları və hər iki ölkənin himnləri təqdim edilib.
8. Əsl döyüş meydanı hava limanı deyil, texnologiyadır...
İki liderin görüşünün arxasında daha böyük rəqabət dayanır. ABŞ və Çin arasında süni intellekt, qabaqcıl texnologiyalar və kritik minerallar məsələsində ciddi rəqabət davam edir.
"AP"-nin təhlilinə görə, süni intellekt artıq Vaşinqton-Pekin münasibətlərinin əsas strateji mövzularından birinə çevrilib. Yəni kameraların qarşısındakı təbəssümün arxasında kifayət qədər sərt iqtisadi və texnoloji rəqabət var.
9. Ən mühüm söhbət qapalı görüşdə olacaq...
Hava limanındakı görüntülər nə qədər diqqətçəkən olsa da, əsas məsələ bundan sonra başlayır. Tramp və Si Cinpin arasında danışıqların gündəliyində ticarət, tariflər, nadir torpaq elementləri, süni intellekt və digər strateji məsələlər dayanır. Tayvan və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinin də gündəmə gəlməsi gözlənilir. Yəni hava limanındakı qısa jestdən daha vacib olan, liderlərin qapalı görüşdə hansı məsələlər üzrə razılığa gəlib-gəlməyəcəyidir.
10. Və əsas sual hələ də cavabsızdır: Tramp nə dedi?..
Görüşün ən maraqlı saniyələrindən biri kameraya düşüb, amma səs aydın eşidilməyib. Tramp Si Cinpinin kürəyinə əlini vurur və ona nəsə deyir.
Nə dediyi isə məlum deyil. Hazırda etibarlı mənbələr həmin ifadənin dəqiq mətnini açıqlamayıb. Buna görə “Tramp Si Cinpinə filan sözü dedi” formasında yayılan ehtimallara fakt kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Əldə olan görüntüdən yalnız bunu demək mümkündür: ABŞ prezidenti Çin liderinə qeyri-rəsmi xarakter daşıyan qısa jest edib və nəsə söyləyib.
Bəlkə də görüşün ən maraqlı detalı elə budur — iki supergüc liderinin qarşılaşmasının ən diqqətçəkən saniyələrindən birində kameralar hər şeyi görüb, amma ən maraqlı cümləni eşitmək mümkün olmayıb...
S.Laçın
