ABŞ-ın hərbi və maliyyə təzyiqləri İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurur. Vaşinqtonun iddialarına görə, Tehranın neft ixracından əldə edə biləcəyi milyardlarla dollar gəlir itirilib, İranla əlaqəli rəqəmsal aktivlər dondurulub və hətta regional müttəfiqlərdən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (İİKK) vəsaitlərin geri qaytarılması tələb olunur.
Moderator.az “Kanal 9” telekanalına istinadən xəbər verir ki, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) komandanı, general Bredli Kuper İranın iqtisadi vəziyyətinin ağırlaşdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, davam edən hərbi qarşıdurma və iqtisadi məhdudiyyətlər Tehranın maliyyə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədib.
Kuperin açıqlamasına görə, böhranın əsas göstəricilərindən biri İranla əlaqəli silahlı qruplarla İİKK arasındakı maliyyə münasibətlərində baş verən dəyişiklikdir. Əvvəllər Tehran regional müttəfiqlərinə maliyyə dəstəyi göstərirdisə, indi həmin qrupların bir hissəsi vəsaitləri geri qaytarmağa başlayıb.
Amerikalı general bu vəziyyəti İİKK-nın maliyyə çətinlikləri ilə əlaqələndirib. Onun iddiasına görə, qurum öz əməkdaşlarına maaş ödəməkdə belə problemlərlə üzləşir. Bu məlumatlar təsdiqlənərsə, İranın regiondakı müttəfiqlərinə dəstək imkanlarının zəiflədiyini göstərə bilər.
İranın neft gəlirlərinə 25 milyard dollarlıq zərbə
Kuperin sözlərinə görə, ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadası nəticəsində İran təxminən 25 milyard dollar potensial neft ixrac gəlirindən məhrum olub.
Neft ixracı İran iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbələrindən biridir. Bu sahədə gəlirlərin azalması dövlət büdcəsinə, sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinə və təhlükəsizlik strukturlarının maliyyələşdirilməsinə mənfi təsir göstərə bilər.
ABŞ komandanı əlavə olaraq bildirib ki, son həftələrdə ABŞ ordusu və Maliyyə Nazirliyinin birgə tədbirləri nəticəsində İranla əlaqəli təxminən 350 milyon dollar dəyərində kriptovalyuta aktivləri dondurulub.
Vaşinqtonun mövqeyinə görə, bu tədbirlər Tehranın neft gəlirləri ilə yanaşı, digər maliyyə mənbələrinə də çıxışını məhdudlaşdırmağa yönəlib.
İranın əsas sənaye sahələri təzyiq altındadır
Bredli Kuperin açıqlamasına əsasən, iqtisadi çətinliklər İranın bir sıra strateji sektorlarına təsir edib. Bunların arasında enerji və neft sənayesi, ağır sənaye, metallurgiya, avtomobil istehsalı və tekstil sahələri var.
ABŞ komandanlığı aviasiya və müdafiə sənayesindəki problemlərə də xüsusi diqqət çəkib. Bu sahələrdə istehsal və təchizat zəncirlərinin pozulması İranın hərbi imkanlarına da təsir göstərə bilər.
Bununla belə, açıqlamada ayrı-ayrı sektorların nə qədər zərər gördüyü, istehsalın hansı səviyyədə azaldığı və problemlərin nə qədər davam edəcəyi barədə ətraflı müstəqil göstəricilər təqdim edilməyib.
Tehranın regional təsiri zəifləyə bilərmi?
İran uzun illər regiondakı müttəfiq silahlı qruplara maliyyə və digər dəstək göstərməklə Yaxın Şərqdə təsir imkanlarını qorumağa çalışıb. Lakin maliyyə resurslarının azalması Tehranın bu siyasəti davam etdirməsini çətinləşdirə bilər.
Müttəfiq qruplardan vəsaitlərin geri qaytarılması barədə məlumatlar doğru olduğu təqdirdə, bu, İran daxilində maliyyə prioritetlərinin dəyişdiyini göstərə bilər. Belə vəziyyətdə ölkə rəhbərliyi xarici tərəfdaşlara dəstəklə daxili təhlükəsizlik və hərbi xərclər arasında seçim etməli qala bilər.
Bununla yanaşı, qeyd olunan rəqəmlərin və iqtisadi vəziyyətə dair qiymətləndirmələrin ABŞ hərbi komandanlığının açıqlamalarına əsaslandığını nəzərə almaq vacibdir. Təqdim olunan məlumatlarda İran hakimiyyətinin bu iddiaları təsdiqləyən ayrıca mövqeyi və bütün iqtisadi itkiləri müstəqil şəkildə təsdiqləyən ətraflı göstəricilər yer almır.
İranın iqtisadi vəziyyətinin gələcəkdə necə dəyişəcəyi hərbi qarşıdurmanın gedişindən, neft ixracının vəziyyətindən və maliyyə məhdudiyyətlərinin davam edib-etməyəcəyindən asılı olacaq.
