Türklərin tarix səhnəsinə çıxmasının adətən qəbul ediləndən daha qədim dövrlərə gedib çıxması ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Cənubi Sibirdən Altay dağlarına, Xakasiyadan Orta Asiyaya qədər geniş ərazidə aşkarlanmış məzarlar, saxsı qablar, qayaüstü təsvirlər və qədim yaşayış məskənləri bu müzakirələrə yeni materiallar verir.
Moderator.az Türkiyə mediasına istinadla xəbər verir ki, bəzi tədqiqatçılar bu izləri təxminən 4 min il əvvəl mövcud olmuş Andronovo mədəniyyəti ilə əlaqələndirirlər.
Türklərin kökləri haradadır?
Türk xalqlarının ən qədim tarixini araşdıran alimlərin diqqət yetirdiyi bölgələr arasında Cənubi Sibir, Xakasiya və Altay-Sayan əraziləri xüsusi yer tutur.
Eramızdan əvvəl II minillikdə Avrasiyanın geniş hissəsində yayılmış Andronovo mədəniyyətinə aid məzarlıqlar, yaşayış məntəqələri və müxtəlif arxeoloji tapıntılar regionda mürəkkəb sosial və təsərrüfat həyatının mövcud olduğunu göstərir.
Bəzi müəlliflər bu mədəniyyətlə sonrakı türk xalqları arasında müəyyən mədəni əlaqələrin ola biləcəyini irəli sürürlər. Bununla belə, Andronovo mədəniyyətinin birbaşa türk mənşəli olması elmi dairələrdə ümumi qəbul edilmiş fikir deyil.
Bir məzar böyük müzakirəyə səbəb oldu
Xakasiya və ətraf bölgələrdə aşkarlanan qədim məzarlarda insanların müəyyən dəfn qaydalarına uyğun basdırılması, onların yanında saxsı qabların və məişət əşyalarının yerləşdirilməsi diqqət çəkib.
Oxşar ornament və motivlərin Qazaxıstan, Qırğızıstan, Altay və digər bölgələrdə də aşkarlanması qədim Avrasiya xalqları arasında mədəni əlaqələrin geniş olduğunu göstərən amillərdən biri hesab edilir.
Türklər həmişə köçəri olmayıblar
Türklərin tarix boyu yalnız köçəri həyat sürdükləri barədə təsəvvür də arxeoloji məlumatlarla tam üst-üstə düşmür.
Avrasiya çöllərində yaşayan qədim icmalarda heyvandarlıqla yanaşı, daimi və yarımoturaq yaşayış məskənlərinə, istehsala və müxtəlif təsərrüfat formalarına da rast gəlinib. Sonrakı dövrlərdə atçılıq, geniş otlaqlardan istifadə və mövsümi köçlər çöl xalqlarının həyatında mühüm yer tutub.
Qədim türklərin dini yalnız “şamanizm” idimi?
Qədim türk inanclarının sadəcə “şamanizm” anlayışı ilə izah edilməsinin də mübahisəli olduğu bildirilir.
Tarixi mənbələrdə Göy Tanrı inancı, təbiət qüvvələri, əcdadlara hörmət və müqəddəs hesab edilən müxtəlif elementlər mühüm yer tutur. Buna görə tədqiqatçılar qədim türk dini dünyagörüşünün daha mürəkkəb olduğunu qeyd edirlər.
Boz qurd əfsanəsinin sirri
Boz qurd türk mifologiyasının ən məşhur simvollarından biridir. Qədim rəvayətlərdə qurd xilaskar, yolgöstərən və nəslin davamını təmin edən obraz kimi təqdim olunur.
Qurdun himayəsində sağ qalan uşaqlar, məhv olmaqdan qurtulan tayfalar və yenidən dirçəliş motivləri türk dastanlarında mühüm yer tutur.
Arxeoloji tapıntılardan tamğalara, qayaüstü rəsmlərdən dastanlara qədər uzanan bu izlər türk tarixinin formalaşmasının uzun və mürəkkəb proses olduğunu göstərir. Bununla belə, türklərin birbaşa Andronovo mədəniyyətindən yarandığı barədə fikir elmi mübahisə mövzusu olaraq qalır.
