Gecə saatlarında uzun müddət oyaq qalmaq insanın emosiyalarına, düşüncələrinə və qərarvermə qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Alimlər bunun yalnız yorğunluqla deyil, orqanizmin bioloji saatı ilə də əlaqəli olduğunu bildirirlər.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə “Frontiers in Network Physiology” jurnalında dərc olunan araşdırmada qeyd edilir.
Tədqiqatçılar “gecə yarısından sonrakı beyin” hipotezini irəli sürüblər. Bu anlayış insanın orqanizmin yuxuya hazırlaşdığı vaxtda oyaq qalması zamanı beyində və davranışda yarana biləcək dəyişiklikləri izah edir.
Emosiyalar daha fərqli qəbul edilə bilər
Bioloji gecə zamanı beynin müsbət və mənfi emosional siqnalları emal etmə üsulu dəyişə bilər. Müsbət hadisələr əvvəlki qədər təsirli görünmədiyi halda, mənfi təcrübələr daha güclü qəbul edilə bilər.
Nəticədə adi bir problem gecə saatlarında insana olduğundan daha ciddi görünə, narahatlıq və mənfi düşüncələr arta bilər.
İmpulsiv qərarların riski artır
Uzun müddət oyaq qalmaq beynin mükafat sisteminə də təsir göstərə bilər. İnsan ani zövq verən seçimlərə daha çox meyllənə, mümkün mənfi nəticələri isə əvvəlki qədər nəzərə almaya bilər.
Bu, gecə saatlarında sağlam olmayan qidalar yemək, siqaret çəkmək, spirtli içki qəbul etmək və digər impulsiv davranışlara meyli artıra bilər.
Yorğunluq qərarverməni zəiflədir
Yuxusuzluq planlaşdırma, riskləri qiymətləndirmə və impulsları idarə etmədə mühüm rol oynayan prefrontal korteksin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə uzun müddət oyaq qalan insanın diqqəti, iş yaddaşı və düzgün qərar qəbul etmək qabiliyyəti zəifləyə bilər.
“Gecəyarısı beyni” həqiqətən mövcuddurmu?
Alimlər bunun saat 00:00-da beyində qəfil baş verən dəyişiklik olmadığını vurğulayırlar. “Gecəyarısı beyni” daha çox sirkadian ritmlərin və uzunmüddətli gecə oyaqlığının davranışa mümkün təsirlərini izah edən fərziyyədir.
Bu təsirlərin yalnız bioloji saatdan, yoxsa yuxu çatışmazlığından qaynaqlandığını dəqiq müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
Mütəxəssislərin fikrincə, gecə saatlarında çox ciddi və emosional qərarlar verməkdənsə, mümkün olduqda səhərə qədər gözləmək daha məqsədəuyğundur. Çünki gecə çox ağır görünən bəzi problemlər yaxşı yuxudan sonra tamamilə fərqli qiymətləndirilə bilər.
