Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan “Məkkə sazişi” üç ölkə arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələsi kimi diqqət çəkir. Saziş tərəflər arasında mümkün xarici təhdidlərə qarşı qarşılıqlı müdafiə və kollektiv çəkindirmə mexanizminin gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Ankara, Ər-Riyad və İslamabad sazişin hər hansı konkret dövlətə qarşı yönəlmədiyini və müdafiə xarakteri daşıdığını bəyan ediblər. Bununla yanaşı, Türkiyənin NATO üzvü kimi bu formatda iştirakı sazişin mahiyyəti və mümkün təsirləri ilə bağlı müxtəlif suallar doğurur. 


Xüsusilə Türkiyə kimi NATO üzvünün bu formatda iştirakı yeni təhlükəsizlik balansının formalaşıb-formalaşmayacağı sualını gündəmə gətirir.






Maraqlıdır, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında formalaşan bu müdafiə mexanizmi Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansına nə vəd edir? Bu əməkdaşlıq yalnız müdafiə və çəkindirmə çərçivəsində qalacaq, yoxsa regionda mümkün yeni qarşıdurmalar fonunda daha geniş hərbi-siyasi əhəmiyyət qazana bilər?


Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz açıqlama verib. 



Yücel Karauz bildirib ki, Məkkə Ortaq Müdafiə Razılaşması (7 avqust 2026) – Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında bağlanan kollektiv müdafiə paktı Orta Şərq təhlükəsizlik balansında mühüm, lakin hələ qəti formalaşmamış bir eşik yaradır:


Əsas mahiyyət:


"Hər hansı bir tərəfə silahlı hücum üçlüyə qarşı hücum sayılır. Rəsmi mövqe aydın şəkildə müdafiə xarakterlidir – heç bir ölkəni hədəf almadığı, digər regional ölkələrə açıq olduğu və NATO-ya alternativ olmadığı vurğulanır. Strateji vəd etdiyi:
Üç ölkənin tamamlayıcı imkanlarını birləşdirir – Türkiyənin NATO standartlı ordusu və inkişaf etmiş müdafiə sənayesi (xüsusilə PUA texnologiyası), Səudiyyənin maliyyə və enerji gücü, Pakistanın böyük ordusu və nüvə potensialı (nüvə çətirinin avtomatik genişlənməsi rəsmi olaraq təsdiqlənməyib). 


Bu, kollektiv çəkindirməni gücləndirir, enerji yollarının (Hörmüz, Qırmızı dəniz) təhlükəsizliyini və regional sabitliyi dəstəkləyir. ABŞ zəmanətlərinə olan etibarsızlığın artdığı dövrdə regional aktorların öz təhlükəsizliklərini istehsal etməyə yönəlmiş addımdır. Yalnız müdafiə çərçivəsində qalacaqmı?



Rəsmi sərhədlər müdafiə və çəkindirmə ilə məhdudlaşır. Lakin bölgənin davam edən gərginlikləri (İranla bağlı risklər, Husilər, dəniz yolları təhdidləri) şəraitində praktiki olaraq daha geniş hərbi-siyasi əhəmiyyət qazana bilər – kəşfiyyat paylaşımı, birgə təlimlər, müdafiə sənayesi inteqrasiyası və böhran anlarında koordinasiya vasitəsilə.


Əsas məhdudiyyətlər isə təhdid prioritetlərinin fərqliliyi və böhran anında siyasi iradənin sınağa çəkilməsidir. Qısa müddətdə əsas effekt siqnal və çəkindirmədir; uzunmüddətli təsiri isə razılaşmanın konkret mexanizmlərə çevrilməsi və tərəflərin milli maraq fərqlərini idarə etmək bacarığından asılı olacaq".


Pərvin Şakirqızı