"Pritçettin sözlərinə görə, həyat yoldaşı Şeyla ilə birlikdə iştirak etdikləri “Müsəlman dünyasında qadınlar” kursu onların müsəlman ailələrində qadınların rolu ilə bağlı əvvəlki təsəvvürlərini dəyişib..."
"O, diqqətini gələcəyin, yəni qalan ömrünün müddətinə deyil, yaşadığı günə yönəldir..."
"Pritçettin hekayəsi müsəlmanlıqla bağlı mühüm bir mesaj da verir: İslamı və müsəlmanları anlamağın yolu yalnız kənardan formalaşan təsəvvürlərdən deyil, onları öyrənməkdən, dinləməkdən və fərqli mədəniyyətlərə açıq olmaqdan keçir..."
"Onun həyat fəlsəfəsi ilə İslamın insanı elmə, təfəkkürə, təvazökarlığa, şükürə və həyatı dəyərləndirməyə çağıran prinsipləri arasında müəyyən paralellər görmək mümkündür..."
ABŞ-ın Florida ştatında yaşayan 100 yaşlı Çarli Pritçett universitet masası arxasına qayıdaraq fəal və uzun həyatının sirlərini açıqlayıb. O, bu il də evinin yaxınlığında yerləşən Qərbi Florida Universitetində yeni kurslara yazılıb.
Moderator.az bu haqda “İslamnews” nəşrinə və digər xarici mənbələrə istinadla yazır.
Pritçett universitetdə təhsil almağa 2000-ci ildə başlayıb. Floridada 60 yaşdan yuxarı sakinlərə universitetlərdə ödənişsiz dərs dinləməyə imkan verən proqramdan xəbər tutduqdan sonra həyat yoldaşı Şeyla ilə birlikdə bu imkandan yararlanıb. Bu günədək 51 kurs keçən 100 yaşlı amerikalı hər payız yenidən “tələbə olmaq həvəsi” hiss etdiyini deyir. Onun sözlərinə görə, öyrənmək sevgisi uzunömürlülüyünün əsas amillərindən biridir.
Pritçettin ən çox diqqət çəkən xatirələrindən biri isə “Müsəlman dünyasında qadınlar” kursu ilə bağlıdır. O, bu dərsdə həyat yoldaşı Şeyla ilə birlikdə iştirak edib. Pritçettin sözlərinə görə, onların kurs müsəlman ailələrində qadınların rolu ilə bağlı əvvəlki təsəvvürlərini dəyişib. O, bu dərsi həyat yoldaşı ilə birlikdə keçdikləri ən sevimli kurslardan biri kimi xatırlayır.
Şeyla Pritçettin sözlərinə görə, çox savadlı və öyrənməyə həvəsli insan olub. Reklam sahəsində çalışmış Şeyla da həyat yoldaşı kimi yeni biliklər əldə etməyi sevib. O, üç il əvvəl frontotemporal demensiyanın yaratdığı fəsadlardan vəfat edib. Çarli isə həyat yoldaşının ölümündən sonra da təhsilini dayandırmayıb.
Maraqlıdır ki, Pritçett İslam və müsəlman qadınları ilə bağlı bu kursu yalnız akademik maraq predmeti kimi xatırlamır. Onun sözlərinə görə, dərslər həyat yoldaşı ilə birlikdə müsəlman ailələrində qadınların mövqeyi barədə əvvəlcədən formalaşmış təsəvvürlərinə yenidən baxmalarına səbəb olub. Bu baxımdan, onun üçün kursun əsas dəyəri konkret bir mövzunu öyrənməkdən daha çox, fərqli mədəniyyət və həyat tərzini daha yaxşı anlamaq olub.
100 yaşlı Pritçettin uzunömürlülüklə bağlı yanaşması isə bir neçə prinsip üzərində qurulub:
Təvazökarlıq...
Pritçett universitetdəki müəllimlərin əksəriyyətindən iki dəfə yaşlı olduğunu vurğulasa da, bunu üstünlük kimi görmür. Keçmiş professor olmasına baxmayaraq, müzakirələr zamanı tələbələrə üstünlük verməyə və söhbəti öz nəzarətində saxlamağa çalışmır. Onun fikrincə, universitetdə özünü “qonaq” kimi aparmaq və başqalarının da özünü göstərməsinə imkan vermək lazımdır.
Yeni başlayan olmaqdan qorxmamaq...
Pritçett 100 yaşında belə yeni şeylər öyrənməyə davam edir. Məsələn, bir müddət əvvəl bilyard oynamağı öyrənməyə başlayıb. O, əvvəllər əlində heç vaxt bilyard çubuğu olmadığını və indi bu sahədə özünü “ən aşağı səviyyədə” gördüyünü zarafatla deyir. Onun üçün əsas məsələ dərhal yaxşı nəticə göstərmək yox, yeni bir işə başlamağın özündən zövq almaqdır...
İnsanlarla əlaqəni qorumaq. Pritçett uzun ömrünün başqa bir vacib tərəfini sosial münasibətlərdə görür. Universitetdə müəllim və məşqçilərlə dostluq edir, tələbələrlə ünsiyyətdən zövq alır. Yaşadığı qocalar icmasında isə özünə yeni dostlar tapıb və hətta bir vaxtlar yeddi nəfərlik orkestr yaradıb. Gəncliyində musiqi ilə bağlı bacarıqlarını yenidən xatırlayan Pritçett lombarddan 25 dollara truba alaraq orkestr üçün seçimlər də keçirib.
Fiziki aktivlik...
100 yaşlı amerikalı hərəkətsiz həyat tərzindən uzaqdır. O, həftədə iki dəfə 45 dəqiqə universitetin hovuzunda üzür və bunu aerobik məşq kimi qiymətləndirir. Üzgüçülük onun üçün sadəcə sağlamlıq məqsədi daşımır — Pritçett deyir ki, məşq etməyi səbirsizliklə gözləyir.
Hər günü ayrıca yaşamaq...
Pritçett genetikanın da onun uzunömürlülüyündə rol oynadığını düşünür. Anası və babası 101, xalası isə 103 yaşına qədər yaşayıb. Bununla belə, o, qarşıda neçə ilinin qaldığını hesablamağa çalışmır. “Bir və ya iki ilim də olacaqmı, bilmirəm” deyən Pritçett ölüm barədə düşündükdə özünə bunun hər kəs üçün qaçılmaz olduğunu xatırladır. Buna görə də o, diqqətini gələcəyin, yəni qalan ömrünün müddətinə deyil, yaşadığı günə yönəldir...
“Mən burada olmaqdan zövq alıram”, – deyən Pritçett üçün uzunömürlülüyün əsas sirri bəlkə də məhz budur: öyrənməkdən əl çəkməmək, insanlarla əlaqələri qorumaq, fiziki və zehni cəhətdən aktiv qalmaq və hər yeni günü maraqla qarşılamaq. Onun həyat hekayəsi göstərir ki, onun üçün yaşın artması yeni şeylər öyrənməyə maneə deyil, əksinə, həyatın hər mərhələsində yenidən “tələbə” olmaq üçün fürsətdir...
Həm də II Cahan savaşının veteranı olan Pritçettin həyat hekayəsi uzunömürlülüyün yalnız genetik amillərlə izah edilmədiyini göstərir. Onun üçün uzun yaşamaq öyrənməkdən, insanlarla ünsiyyətdən, fiziki və zehni aktivlikdən, təvazökarlıqdan və hər yeni günü minnətdarlıqla qarşılamaqdan keçir. Bəlkə də onun həyatındakı ən maraqlı məqamlardan biri məhz müsəlman qadınlarla bağlı kursun dünyaya baxışını dəyişməsidir. Fərqli bir din və mədəniyyət haqqında öyrənmək onun və həyat yoldaşının əvvəlki təsəvvürlərinə yenidən baxmasına səbəb olub...
Bu baxımdan, Pritçettin hekayəsi müsəlmanlıqla bağlı mühüm bir mesaj da verir: İslamı və müsəlmanları anlamağın yolu yalnız kənardan formalaşan təsəvvürlərdən deyil, onları öyrənməkdən, dinləməkdən və fərqli mədəniyyətlərə açıq olmaqdan keçir. 100 yaşında belə öyrənməyə davam edən bir insanın həyatında müsəlman qadınların ailədə və cəmiyyətdəki rolu haqqında keçdiyi dərsin xüsusi yer tutması da bu mənada diqqətçəkicidir.
Uzunömürlülük isə Pritçett üçün sadəcə çox yaşamaq deyil, yaşadığı illəri mənalı, maraqlı və faydalı keçirməkdir. Onun həyat fəlsəfəsi ilə İslamın insanı elmə, təfəkkürə, təvazökarlığa, şükürə və həyatı dəyərləndirməyə çağıran prinsipləri arasında müəyyən paralellər görmək mümkündür. Bəlkə də insanın neçə il yaşamasından daha vacibi, ona verilən ömrü öyrənərək, başqalarına hörmət edərək, faydalı işlərlə məşğul olaraq və hər yeni günə şükür edərək yaşamasıdır...
Sultan Laçın
